2026 Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) tercih dönemi 10 Ağustos'ta resmi olarak sona erdi. Üniversite adayları şimdi Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi'nin (ÖSYM) açıklayacağı yerleştirme sonuçlarını beklerken, tercih ettikleri bölümlerin staj olanaklarından mezuniyet sonrası iş bulma sürecine, kazanılacak ücret düzeyinden kariyer beklentilerine kadar pek çok konuyu şimdiden masaya yatırıyor. Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) 2025 yılına ait Yükseköğretim İstihdam Göstergeleri ise adayların bu meraklı bekleyişine çarpıcı bir tablo ile eşlik ediyor: Türkiye'de alınan yükseköğretim diploması ile fiilen yapılan iş arasındaki uyum, beklenenin oldukça altında kalıyor.
Mezunların neredeyse yarısı alan dışında çalışıyor
TÜİK'in derlediği verilere göre sosyal güvenlik kurumuna (SGK 4/A) kayıtlı olarak ücretli çalışan lisans mezunlarının yüzde 43,3'ü, okudukları bölümle doğrudan ilgili olmayan bir meslekte istihdam ediliyor. Ön lisans mezunlarında bu oran daha da yükseliyor; ön lisans diplomasına sahip çalışanların yüzde 49,2'si, yani neredeyse yarısı, mezun olduğu alanın dışında bir işte çalışıyor. Söz konusu veriler, üniversite sıralarında edinilen mesleki bilginin iş piyasasına geçişte her zaman doğrudan karşılık bulmadığını ortaya koyuyor ve tercih döneminin ardından adaylar için bölüm seçiminin yalnızca ilgi alanına değil, istihdam gerçeklerine göre de değerlendirilmesi gerektiğine işaret ediyor.
Sağlık alanı zirvede, gazetecilik sonlarda
TÜİK verilerinin bölüm bazında incelenmesi, diploma ile kariyer arasındaki uyumun alandan alana ciddi farklılıklar gösterdiğini ortaya koyuyor. Diploma-kariyer uyumunun en yüksek çıktığı alan yüzde 80,4 ile sağlık ve refah oldu. Bu alanı yüzde 79,6 ile iş, yönetim ve hukuk, yüzde 64,8 ile de eğitim alanı takip etti. Listenin en alt sırasında ise yüzde 7,8'lik oranla sosyal bilimler, gazetecilik ve enformasyon alanı yer aldı. Bu tablo, sağlık ve hukuk gibi mesleğe giriş için belirli bir diplomanın zorunlu tutulduğu alanlarda mezunların büyük ölçüde kendi alanlarında çalışabildiğini, buna karşılık daha geniş bir istihdam yelpazesi sunan sosyal bilimler gibi alanlarda mezunların çoğunlukla farklı sektörlere yöneldiğini gösteriyor.
Uzmanlardan öneri: Staj ve proje deneyimi öne çıkıyor
TÜİK'in ortaya koyduğu bu tabloya ilişkin değerlendirmede bulunan insan kaynakları platformu Kolay İK'nın CEO'su Çağlar Yalı, gençlerin üniversite eğitimleri süresince meslekleriyle ilgili gerçek çalışma koşullarını erken tanımasının, ileride diploma ile kariyer arasındaki uyumu güçlendirebileceğini söyledi. Yalı, gençlerin mezun olmayı beklemeden alanlarıyla tanışması gerektiğini vurgulayarak günümüz iş dünyasının beklentilerinin değiştiğine dikkat çekti. Şirketlerin artık yalnızca alan bilgisine sahip adayları değil, veriyi okuyabilen, güncel araçları etkin kullanabilen, problem çözme becerisine sahip, farklı ekiplerle uyum içinde çalışabilen ve öğrenmeye açık profilleri aradığını belirten Yalı, bu nedenle üniversite yıllarında yalnızca teorik bilgi edinmenin yeterli olmadığını söyledi. Yalı, staj, proje ve iş deneyimi yoluyla mesleğin günlük pratiğinin görülmesinin adaylar için büyük değer taşıdığını sözlerine ekledi.
Tercih sürecinin ardından gözler yerleştirme sonuçlarında
2026 YKS tercih döneminin sona ermesiyle birlikte gözler şimdi ÖSYM'nin açıklayacağı yerleştirme sonuçlarına çevrildi. TÜİK verilerinin ortaya koyduğu diploma-meslek uyumsuzluğu tablosu, önümüzdeki dönemde üniversiteye yeni başlayacak adaylar ve aileleri için bölüm tercihlerinin yalnızca puan ve sıralamaya göre değil, sektörel istihdam verileri ve staj imkanları göz önünde bulundurularak da yapılması gerektiğine dikkat çekiyor.
