Apartman ve site yaşamında sıkça karşılaşılan daire kapısının önüne ayakkabı, terlik veya ayakkabılık bırakma alışkanlığı, komşular arasında hukuki anlaşmazlıklara neden olabiliyor. Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamında ortak kullanım alanlarının amacı dışında kullanılması, eşyaların kaldırılması için dava açılmasına kadar uzanabilen bir süreci beraberinde getirebiliyor. Yargıtay’ın geçmişte verdiği kararlar da apartmanların merdiven boşlukları ve ortak geçiş alanlarının kişisel eşyalarla işgal edilmesine ilişkin önemli bir hukuki çerçeve ortaya koyuyor. Ancak kapı önüne ayakkabı bırakan herkese otomatik olarak tazminat veya para cezası uygulanması söz konusu değil; hukuki sonuçlar olayın koşullarına, yönetim planına ve ihlalin niteliğine göre değişiyor.
Apartmanlarda kapı önüne ayakkabı bırakmak neden sorun oluyor?
Özellikle çok katlı apartmanlarda daire kapılarının önüne bırakılan ayakkabılar, terlikler, ayakkabılıklar ve diğer kişisel eşyalar zaman zaman komşular arasında tartışma konusu oluyor. Bazı sakinler bu alanları kendi dairelerinin uzantısı olarak görürken, diğer kat malikleri koridorların ve merdiven boşluklarının herkesin ortak kullanımına açık olduğunu savunuyor.
Hukuki açıdan belirleyici olan nokta ise söz konusu alanın niteliği ve nasıl kullanıldığı. Apartman koridorları, merdivenler ve geçiş alanları, kural olarak ortak yerler kapsamında değerlendiriliyor. Bu alanlara kişisel eşya bırakılması, diğer sakinlerin geçişini zorlaştırıyor veya ortak alanın kullanım amacını etkiliyorsa hukuki uyuşmazlık doğabiliyor.
Özellikle dar koridorlarda biriken ayakkabıların geçişi engellemesi, acil durumlarda tahliyeyi zorlaştırması ya da ortak alanların sürekli biçimde kişisel kullanıma ayrılması, şikâyetlerin temel nedenleri arasında bulunuyor.
Yargıtay’ın ayakkabılık kararı ne anlama geliyor?
Apartmanlarda ayakkabılık bulundurulmasına ilişkin dikkat çeken kararlardan biri, Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin 2014/11303 esas ve 2015/1630 karar sayılı dosyası olarak çeşitli haberlerde aktarılan uyuşmazlıktan ziyade, doğrudan doğrulanabilen 2022 tarihli Yargıtay 5. Hukuk Dairesi kararları ve ortak alanlara ilişkin yerleşik hukuki ilkeler çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Yargıtay’ın 30 Mayıs 2022 tarihli, 2022/4871 esas ve 2022/9631 karar sayılı dosyasında, Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 18, 28 ve 33. maddeleri kapsamında kat maliklerinin yükümlülükleri ve yönetim planının bağlayıcılığı ele alındı. Kararda, ortak alanların kullanımına ilişkin kuralların ve yönetim planındaki hükümlerin hukuki uyuşmazlıklarda önem taşıdığı vurgulandı.
Daha önce kamuoyuna yansıyan başka bir Yargıtay kararında da apartmanın merdiven boşluğuna yerleştirilen ayakkabılığın kaldırılması yönündeki yerel mahkeme hükmü onandı. Bu kararlar, ortak kullanım alanlarının kişisel eşyalarla amacı dışında kullanılmasının mahkemeye taşınabileceğini gösteriyor.
Burada dikkat edilmesi gereken ayrıntı, her apartmanda ve her olayda aynı sonucun ortaya çıkmayacağıdır. Eşyanın bulunduğu alan, geçişe etkisi, yönetim planındaki hükümler ve somut olayın özellikleri birlikte değerlendirilir.
Kat mülkiyeti kanunu ne diyor?
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 18. maddesi, kat maliklerinin bağımsız bölümlerini, eklentilerini ve ortak yerleri kullanırken doğruluk kurallarına uymalarını, birbirlerini rahatsız etmemelerini ve birbirlerinin haklarını ihlal etmemelerini öngörüyor. Aynı yükümlülükler, kanunda belirtilen kapsamda kiracılar ve bağımsız bölümlerden sürekli yararlanan kişiler için de geçerli.
Kanunun 28. maddesi ise apartman yönetim planının önemini ortaya koyuyor. Yönetim planında ortak alanların kullanımına ilişkin kurallar bulunabiliyor. Bu nedenle kapı önlerine ayakkabı veya ayakkabılık bırakılmasına yönelik açık bir hüküm varsa, söz konusu düzenleme uyuşmazlığın değerlendirilmesinde önem taşıyabiliyor.
Kanunun 33. maddesi kapsamında ise yükümlülüklerini yerine getirmeyen kat malikleri veya bağımsız bölümlerden yararlanan kişiler nedeniyle zarar görenler, şartları oluştuğunda sulh hukuk mahkemesinden hâkimin müdahalesini talep edebiliyor.
Dolayısıyla kapı önüne ayakkabı bırakılması yalnızca komşuluk ilişkileriyle sınırlı bir konu değil. Ortak alanın kullanımı ve diğer sakinlerin hakları bakımından hukuki bir değerlendirme yapılmasını gerektirebiliyor.
Ayakkabı bırakan herkese para cezası verilebilir mi?
Apartman kapısının önüne ayakkabı bırakılması nedeniyle her durumda doğrudan para cezası uygulanacağı düşüncesi doğru değil. Burada yönetim planının içeriği, alınan kararların hukuki niteliği ve somut olayın özellikleri belirleyici oluyor.
Yönetim planında yer alan hükümler ile sonradan alınan apartman kararlarının kapsamı birbirinden farklı hukuki sonuçlar doğurabiliyor. Özellikle sözleşmesel ceza koşullarının kimleri bağladığı ve hangi şartlarda uygulanabileceği ayrıca incelenmeli.
Yargıtay’ın 2022/4871 esas ve 2022/9631 karar sayılı dosyasında da yönetim planı, ceza koşulu ve kat maliklerinin kanundan doğan yükümlülükleri birlikte ele alındı. Bu nedenle apartman yönetiminin herhangi bir tutarı kendiliğinden belirleyip bütün sakinlerden tahsil edebileceği şeklinde genel bir kural bulunmuyor.
Öte yandan ortak alanın kullanımına ilişkin hukuka aykırılık tespit edilmesi, eşyanın kaldırılması yönünde karar verilmesine engel değil. Mahkeme süreci sonucunda verilen kararın uygulanmaması ise olayın koşullarına göre farklı hukuki sonuçlar doğurabiliyor.
Tazminat ödemek zorunda kalınabilir mi?
Kapı önüne ayakkabı bırakılmasıyla ilgili en çok merak edilen konulardan biri de tazminat sorumluluğu. Ancak bir kişinin ortak alana ayakkabı koymuş olması, tek başına otomatik tazminat borcu doğduğu anlamına gelmiyor.
Tazminat talebinin gündeme gelebilmesi için olayın niteliğine göre hukuken korunabilir bir zararın bulunması ve sorumluluğun gerekli koşullarının oluşması gerekiyor. Örneğin ortak alana bırakılan eşyalar nedeniyle bir kişinin zarar gördüğü ileri sürülüyorsa, zararın varlığı, eylemle arasındaki bağlantı ve hukuki sorumluluk ayrıca inceleniyor.
Bunun dışında, ortak alanın kullanımına ilişkin uyuşmazlıkta eşyanın kaldırılması talep edilebilir. Bu talep ile maddi veya manevi tazminat talebi aynı şey değil. Bir mahkemenin ortak alana bırakılan eşyanın kaldırılmasına karar vermesi, mutlaka tazminata da hükmedeceği anlamına gelmiyor.
Bu nedenle apartman sakinlerinin hem kendi haklarını hem de diğer kat maliklerinin ortak kullanım hakkını gözetmesi önem taşıyor.
Şikâyet edilirse hukuki süreç nasıl ilerliyor?
Apartman sakinlerinden birinin kapı önündeki ayakkabı veya ayakkabılıktan rahatsız olması durumunda öncelikle apartman yönetimiyle görüşülmesi ve sorunun uzlaşmayla çözülmeye çalışılması mümkün.
Sorunun devam etmesi halinde yönetim planı ve Kat Mülkiyeti Kanunu hükümleri incelenerek hukuki yollara başvurulabiliyor. Şartları oluştuğunda sulh hukuk mahkemesinden ortak alana müdahalenin önlenmesi veya eşyanın kaldırılması yönünde karar istenebiliyor.
Uyuşmazlığın niteliğine göre dava şartı arabuluculuk hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı da ayrıca değerlendirilmelidir. Bu nedenle her başvuruda aynı usulün izleneceği varsayılmamalı.
Mahkemenin verdiği kararın kapsamı, tarafların yükümlülükleri ve karara uyulmaması halinde doğabilecek sonuçlar somut dosyaya göre belirleniyor.
Apartman yönetim planı neden önem taşıyor?
Apartmanlarda ortak alanların nasıl kullanılacağına ilişkin kuralların açık olması, komşular arasındaki anlaşmazlıkların önlenmesine yardımcı oluyor. Yönetim planında merdiven boşlukları, koridorlar ve daire kapılarının önünde eşya bulundurulmasına yönelik hükümler bulunması, ortaya çıkan uyuşmazlığın değerlendirilmesinde önem taşıyor.
Bununla birlikte yönetim planındaki her hükmün her kişi bakımından aynı şekilde uygulanacağı söylenemez. Özellikle para cezası veya ceza koşulu içeren düzenlemelerin geçerliliği, bağlayıcılığı ve uygulanma şartları somut olay üzerinden incelenmeli.
Apartman yönetimlerinin de sakinleri bilgilendirirken kanuni yetkilerinin sınırlarını gözetmesi gerekiyor. Ortak alanların düzenli ve güvenli tutulması kadar, alınan kararların hukuka uygun olması da önem taşıyor.
Kapı önüne ayakkabı koyanlar nelere dikkat etmeli?
Apartmanda yaşayanların ayakkabılarını daire içinde tutmaları veya bina yönetiminin belirlediği uygun alanları kullanmaları, olası anlaşmazlıkların önüne geçebilir. Özellikle merdiven boşluklarını ve geçiş güzergâhlarını daraltan eşyaların ortak kullanım hakkını etkileyebileceği unutulmamalı.
Bir komşunun şikâyeti üzerine sorunun büyümesini beklemek yerine yönetim planını incelemek ve yönetimle iletişim kurmak daha sağlıklı bir yaklaşım olabilir. Hukuki ihtilaf ortaya çıktığında ise tazminat, para cezası veya eşyanın kaldırılması gibi sonuçların otomatik olarak doğmadığı; her talebin kendi hukuki şartları içinde değerlendirildiği göz önünde bulundurulmalı.
Sonuç olarak, apartman kapısının önüne ayakkabı bırakmak basit bir günlük alışkanlık gibi görünse de ortak alanın kullanımına ilişkin kurallarla çatıştığında hukuki uyuşmazlığa dönüşebiliyor. Kat Mülkiyeti Kanunu ve Yargıtay kararları, ortak alanların diğer sakinlerin haklarını ihlal edecek biçimde kullanılmaması gerektiğine işaret ediyor. Ancak tazminat veya para cezası gibi yaptırımlar için somut olayın koşullarının ve ilgili hukuki dayanakların ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.
