İzmir'deki Yeşilova Höyüğü’nün hemen yanında yer alan Yassıtepe’de sürdürülen arkeolojik kazılar, kentin binlerce yıl önceki planlı şehir yapısını ve ticari zenginliğini gün yüzüne çıkarıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ege Üniversitesi adına Doç. Dr. Zafer Derin başkanlığında ve İzmir Büyükşehir Belediyesi desteğiyle yürütülen çalışmalarda, yaklaşık 5 bin yıl öncesine ait tapınaklar, depolar, işlikler ve surlarla korunan yerleşim alanları tespit edildi. Kazılardan elde edilen son bulgular, bölgenin İç Batı Anadolu’dan Ege adalarına uzanan geniş bir ticaret ağının merkezi olduğunu gösteriyor.
Surlarla çevrili planlı kent yapısı
Yassıtepe’de yürütülen çalışmalarda, dönemin küçük bir yerleşimin ötesinde belirli bir plan dahilinde şekillendiği belirlendi. Yerleşimin Troya’nın en erken dönemiyle çağdaş olduğunu vurgulayan Kazı Başkanı Doç. Dr. Zafer Derin, bölgede tapınaklar, depolama alanları, üretim yerleri ve işliklerin yelpaze biçiminde dizildiğini belirtti. Çevresi surlarla kaplı olan bu sistemli yerleşim düzeni nedeniyle Yassıtepe, "İzmir’in Troya’sı" olarak nitelendiriliyor.
Tarım, madencilik ve geniş ticaret ağı
Kazı alanında ortaya çıkarılan dev depolama küpleri, tarımsal ürünlerin büyük miktarlarda saklandığını kanıtlıyor. Yerleşimde bronz işleme alanlarının ve değerli çanak çömlek üretiminin tespit edilmesi, kentin ekonomik gücünü ortaya koyuyor. Yassıtepe'nin ticari ilişkilerinin yalnızca Bornova Ovası ile sınırlı kalmadığı; İç Batı Anadolu, kıyı Ege ve deniz aşırı bölgeleri kapsayan geniş bir ağa yayıldığı anlaşıldı.
5 bin yıllık üzüm, zeytin ve incir üretimi
Arkeolojik bulgular, 5 bin yıl önce bölgede gelişmiş bir tarım işleme kültürünün varlığını gösteriyor. Kazılarda üzüm çekirdeklerinin yanı sıra kurutulmuş üzüm, pekmez kalıntıları ve şarap üretiminde kullanıldığı değerlendirilen sıvı kapları bulundu. Üzümün farklı formlarda işlenerek ticarete konu edildiğini aktaran Derin, Bornova Misketi’nin tarihsel kökenlerinin bu alana dayanabileceğini ifade etti. Ayrıca 2026 yılı kazı çalışmalarında tespit edilen 5 bin yıllık zeytin çekirdekleri ile birlikte üzüm, zeytin ve incir olmak üzere Ege ekonomisinin üç simge ürünü aynı tarihsel kesitte bir araya geldi.
Miken tüccarları ve iki silindir mühür
Ege dünyasıyla yürütülen ticari ilişkilerin somut kanıtları yerleşimdeki mezarlık alanında bulundu. Miken kültürüne ait tespit edilen mezarlarda, ölülerin yakılmadan büyük küpler içerisine konulduğu ve yanlarına takılar ile zeytinyağı veya şarap kaplarının bırakıldığı görüldü. Bu mezarların ticaret amacıyla bölgeye gelen Mikenlilere ait olduğu değerlendiriliyor. 2026 kazılarında bu mezarlardan birinde bulunan iki adet silindir mühür ise Yassıtepe'nin bölgedeki ticari ve sosyal konumunu doğrular nitelikte.
Güç simgesi panter avcılığı ve yönetici kabul salonu
Yerleşimde nesli tükenmiş yırtıcı hayvanlara ait kalıntılar da gün yüzüne çıkarıldı. Yeşilova Höyüğü’nde 8 bin yıl önce kutsal kabul edilip kaplara resmedilen Anadolu Parsı (panter) kalıntılarının, Yassıtepe’de gücün sembolüne dönüştüğü anlaşıldı. İki veya üç panter ile ayı kalıntısının bulunduğu alanda, kent yöneticilerinin prestij ve güç gösterisi amacıyla bu hayvanları avladığı belirtiliyor. Derin, İzmir coğrafyasında panter varlığının yakın tarihe kadar sürdüğünü ve geçmişte canlı yakalanan "Zoza" isimli panterin İzmir Hayvanat Bahçesi'nde yaşamını yitirdiğini hatırlattı. Öte yandan, kent yöneticisinin konuklarını ağırladığı değerlendirilen bir kabul salonunda yüzlerce içecek kabı tespit edildi.
Küp mezarlar ve MÖ 2800 depreminin izleri
Yassıtepe’deki gömü geleneklerinde ölülerin büyük küpler içerisine cenin pozisyonunda yerleştirildiği, yanlarına yiyecek kapları bırakıldığı görüldü. Bazı küplerin üzerindeki hamile ana tanrıça kabartmaları, dönemin yeniden doğuş inancını yansıtıyor. Tarih boyunca defalarca yıkılıp yeniden inşa edilen kentte, MÖ 2800 yıllarında meydana gelen şiddetli bir depremin izleri kayıtlara geçti. Depremin etkisiyle duvarların "S" biçiminde deforme olduğu ve halkın eşyalarını bırakarak alanı terk etmek zorunda kaldığı belirlendi.
Turizm potansiyeli ve gelecek vizyonu
Yassıtepe ve Yeşilova’nın birlikte değerlendirildiğinde yüksek bir arkeoloji turizmi potansiyeline sahip olduğunu ifade eden Doç. Dr. Zafer Derin, bu iki alanın sergilenerek İzmir içinde Çatalhöyük ve Troya ölçeğinde geniş bir turizm merkezine dönüştürülebileceğini kaydetti.
