Günlük yaşamda bebek bakımından kişisel temizliğe, makyajdan ev temizliğine kadar milyonlarca kişinin kullandığı ıslak mendillerle ilgili yasak tartışması yeniden gündemde. Ancak söz konusu düzenleme Türkiye’de değil, Birleşik Krallık’ta uygulanacak. Yasak tüm ıslak mendilleri kapsamıyor; plastik içeren tek kullanımlık ürünlerin tüketiciye satışı ve tedariki kademeli olarak durdurulacak. İlk uygulama 18 Aralık 2026’da Galler’de başlayacak.
Market raflarında, bebek çantalarında, otomobillerde ve evlerde neredeyse günlük hayatın bir parçası haline gelen ıslak mendiller, bu kez kullanım kolaylığıyla değil çevresel etkileri nedeniyle gündemde. Birleşik Krallık’ta alınan karar doğrultusunda plastik içeren tek kullanımlık ıslak mendillerin satış ve tedarikine yönelik yasak kademeli biçimde yürürlüğe girecek.
Düzenleme, bebek mendillerinden makyaj temizleme ürünlerine, kişisel hijyen mendillerinden ev temizliğinde kullanılan ürünlere kadar oldukça geniş bir grubu ilgilendiriyor. Ancak burada kritik nokta, “ıslak mendiller tamamen yasaklanıyor” şeklindeki değerlendirmenin doğru olmaması. Yasal düzenleme özellikle plastik içeren ve tek kullanımlık olarak tasarlanan ıslak mendilleri hedefliyor. Plastik içermeyen alternatif ürünler ise yasak kapsamında bulunmuyor.
Islak mendil yasağı ne zaman başlayacak?
Birleşik Krallık’ta çevre mevzuatının dört ülke tarafından ayrı düzenlemelerle uygulanması nedeniyle yasak bütün ülkelerde aynı gün başlamayacak.
İlk adım Galler’de atılacak. Galler’de plastik içeren ıslak mendillerin tüketicilere satışını veya ücretsiz olarak tedarik edilmesini yasaklayan düzenleme 18 Aralık 2026 tarihinde yürürlüğe girecek. Galler hükümeti tarafından çıkarılan düzenlemenin dayanağını, tek kullanımlık plastik ürünlerin çevresel etkilerini azaltmayı amaçlayan mevzuat oluşturuyor.
Kuzey İrlanda’da yasak 18 Mayıs 2027, İngiltere’de 19 Mayıs 2027, İskoçya’da ise 11 Ağustos 2027 tarihinde uygulanmaya başlayacak. Böylece Birleşik Krallık’ta plastik içeren ıslak mendillere ilişkin yasak, farklı tarihlerde olmak üzere dört ülkenin tamamında hayata geçirilmiş olacak.
Tarihlerin birbirinden birkaç ay farklı olması, Birleşik Krallık’ın çevre alanındaki mevzuatının ülkelere göre ayrı yasama süreçlerinden geçirilmesinden kaynaklanıyor.
Hangi ıslak mendiller yasaklanacak?
Düzenlemenin kapsamı yalnızca bebek mendilleriyle sınırlı değil. İngiltere’de yayımlanan resmî rehberde, plastik içeren tek kullanımlık ıslak mendiller arasında bebek bakım ürünleri, yüz ve makyaj temizleme mendilleri, kozmetik amaçlı ıslak yüz maskeleri, nemli tuvalet mendilleri, antibakteriyel el mendilleri, kişisel hijyen ve deodorant mendilleri ile ev temizliğinde kullanılan mendiller sayılıyor.
Islak paspaslarda kullanılan tek kullanımlık mendil ve pedler de düzenleme kapsamında değerlendiriliyor. Yasak hem fiziksel mağazalardaki hem de internet üzerinden yapılan tüketici satışlarını kapsayacak.
Bu nedenle düzenlemenin yalnızca “bebek mendili yasağı” şeklinde değerlendirilmesi de gerçeği tam olarak yansıtmıyor. Ev temizliğinde kullanılan bazı ürünlerden kozmetik mendillere kadar farklı kategorilerdeki plastik içerikli ürünler de yeni mevzuattan etkilenecek.
Neden ıslak mendiller hedef alındı?
Kararın arkasındaki temel başlıklardan biri plastik kirliliği. Plastik içeren ıslak mendiller doğada kısa sürede parçalanmıyor. Yanlış şekilde atıldıklarında çevrede uzun süre kalabiliyor ve zaman içerisinde mikroplastik kirliliğine katkıda bulunabiliyor.
İkinci önemli sorun ise kanalizasyon altyapısı. Tuvalete atılan ıslak mendiller, tuvalet kâğıdı gibi kolay şekilde parçalanmadığı için kanalizasyon hatlarında birikmeye eğilim gösteriyor. Yağ, gres ve diğer atıklarla bir araya gelen mendiller, borularda büyük kütlelerin oluşmasına ve tıkanıklıklara yol açabiliyor.
Birleşik Krallık’taki kamu kurumları ve su kuruluşları, bu durumun yalnızca kanalizasyon sistemleri açısından değil, taşkınlar ve su kaynaklarının kirlenmesi açısından da sorun oluşturduğuna dikkat çekiyor. Scottish Water da plastik içerikli ıslak mendillerin kanalizasyon tıkanıklıkları ve çevresel kirlilik açısından önemli bir problem olduğunu belirtiyor.
İngiltere hükümetinin açıklamasına göre, plastik içeren ıslak mendillerin çevre ve su kaynakları üzerindeki etkileri yasağın temel gerekçeleri arasında yer alıyor. Hükümet ayrıca yapılan kamuoyu danışmasında düzenlemeye çok yüksek oranda destek verildiğini açıkladı.
Plastik içermeyen ıslak mendiller kullanılabilecek
Yasağın en çok merak edilen noktalarından biri, tüketicilerin bundan sonra hiç ıslak mendil kullanamayacağı iddiası. Resmî düzenlemeler böyle bir sonucu ortaya koymuyor.
Plastik içermeyen ıslak mendiller yasak kapsamının dışında tutuluyor. Yeniden kullanılmak üzere tasarlanan ürünler de düzenlemeden etkilenmeyecek. Bu nedenle üreticilerin doğal veya plastik içermeyen liflere yönelmesi bekleniyor.
Ancak burada önemli bir ayrıntı bulunuyor. Bir ürünün üzerinde “biyobozunur” ya da “kompostlanabilir” ifadesinin yer alması, onun otomatik olarak plastik içermediği anlamına gelmiyor. Düzenlemelerde esas alınan konu ürünün gerçekten plastik içerip içermediği. Bu nedenle tüketicilerin yalnızca reklam ifadelerine değil ürünün içerik ve etiket bilgilerine de bakması gerekecek.
Tıbbi ihtiyaçlar için istisnalar bulunuyor
Yasağın kapsamı geniş olsa da sağlık hizmetlerinde ihtiyaç duyulan bazı ürünler için istisnalar getiriliyor.
İngiltere’de tıbbi amaçlarla kullanılan plastik içerikli ıslak mendiller belirli şartlar altında düzenleme dışında tutuluyor. Kayıtlı eczanelerin de özel sağlık ihtiyacı bulunan tüketicilere talep etmeleri halinde bazı ürünleri sağlayabilmesine izin veriliyor. Bunun yanı sıra sağlık kuruluşları ve belirli profesyonel kullanım alanları için farklı istisnalar bulunuyor.
İskoçya’da çıkarılan düzenlemede de tıbbi ve endüstriyel kullanımlar ile işletmeden işletmeye tedarik gibi bazı alanlarda istisnalar öngörülüyor.
Dolayısıyla uygulama, “yasaklanan ürünlerin hiçbir koşulda bulunamayacağı” şeklinde mutlak bir sistem oluşturmuyor. Tüketici kullanımı ile profesyonel ve tıbbi ihtiyaçlar arasında ayrım yapılıyor.
Türkiye’de ıslak mendiller yasaklandı mı?
Birleşik Krallık’taki gelişmenin Türkiye’de de aynı şekilde uygulanacağı yönündeki yorumlar sosyal medyada ve arama motorlarında soru işaretlerine neden olurken, Türkiye’deki mevcut durum farklı.
6 Ekim 2026 itibarıyla taranan resmî kaynaklarda Türkiye’de plastik içeren ıslak mendillerin satışını tamamen yasaklayan yürürlükte bir düzenleme bulunmuyor. Dolayısıyla Türkiye’de marketlerde veya internet satışlarında ıslak mendillerin topluca yasaklandığı yönündeki iddialar gerçeği yansıtmıyor.
Bununla birlikte Türkiye’de ıslak mendillerin çevresel etkilerine ilişkin çalışmalar uzun süredir yürütülüyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bünyesindeki Türkiye Çevre Etiketi Sistemi kapsamında ıslak mendiller için çevresel kriterler hazırlanmış durumda. Bakanlığın yayımladığı çalışmalarda ıslak mendil ürün grubu için yaşam döngüsü değerlendirmesine dayalı kriterlerin oluşturulduğu görülüyor.
Bakanlığın 2024 yılına ilişkin raporunda da ıslak mendil ürün grubuna yönelik çevre etiketi kriterlerinin yayımlandığı ve bu alanda çevre etiketi başvurularının kabul edildiği belirtiliyor. Bu sistem doğrudan bir satış yasağı anlamına gelmiyor; ürünlerin çevresel performansına yönelik kriterlerin belirlenmesini amaçlıyor.
Türkiye’de yeni bir mevzuat hazırlığı var mı?
Türkiye açısından dikkat çeken başka bir gelişme ise tek kullanımlık plastik ürünlere yönelik mevzuat çalışmaları.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan “Tek Kullanımlık Plastiklere İlişkin Yönetmelik Taslağı” 2026 yılında görüşe açıldı. Taslakta tek kullanımlık plastik ürünlerin belirlenerek kısıtlanması veya yasaklanması, alternatif ürünlerin teşvik edilmesi ve ıslak mendiller de dahil olmak üzere belirli ürünlerde plastiğin varlığı ile çevresel etkisini gösteren etiketleme kurallarının oluşturulması öngörülüyor.
Ancak burada da önemli bir hukuki ayrım bulunuyor. Bir yönetmelik taslağının hazırlanmış ve görüşe açılmış olması, o düzenlemenin otomatik olarak yürürlüğe girdiği anlamına gelmiyor. Bu nedenle Türkiye’de ıslak mendillerin bugün itibarıyla İngiltere’deki modele benzer şekilde yasaklandığını söylemek doğru değil.
Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne 2025 yılında sunulan bir yazılı soru önergesinde de ıslak mendillerin kanalizasyon sistemlerine ve çevreye etkileri gündeme getirilmiş, Türkiye’de bu ürünlere yönelik düzenleme veya yasaklama planı olup olmadığı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına sorulmuştu. Bu gelişme, konunun Türkiye’de de çevre politikaları açısından tartışıldığını gösterirken tek başına bir yasak kararı anlamına gelmiyor.
Islak mendiller tamamen ortadan kalkacak mı?
Birleşik Krallık’taki düzenlemenin amacı ıslak mendillerin kendisini ortadan kaldırmak değil, plastik içeren tek kullanımlık ürünlerin kullanımından kaynaklanan çevresel yükü azaltmak.
Bu nedenle önümüzdeki dönemde plastik içermeyen ürünlerin market raflarındaki payının artması bekleniyor. Üreticiler açısından ise kullanılan liflerin, ürün bileşiminin ve ambalajların yeniden değerlendirilmesi gerekecek.
Tüketici açısından bakıldığında ise değişimin en önemli noktalarından biri ürün etiketleri olacak. Plastik içermeyen alternatiflerin daha fazla görünür hale gelmesiyle birlikte “plastic-free” gibi ifadeler önem kazanacak. Ancak ürünün hangi malzemeden üretildiğini kontrol etmek, yalnızca pazarlama ifadelerine güvenmemek açısından önem taşıyacak.
Asıl değişim ıslak mendilden çok plastik kullanımında
Birleşik Krallık’ta başlayan süreç, günlük yaşamda son derece sıradan hale gelen tek kullanımlık ürünlerin çevresel maliyetini yeniden gündeme taşıyor. Bebek bakımında, kişisel hijyende ya da ev temizliğinde pratiklik sağlayan ıslak mendiller kullanım sonrasında atık haline geliyor ve içeriğinde plastik bulunduğunda bu atığın çevrede ve altyapıda oluşturduğu sorun daha da büyüyor.
Şu aşamada Birleşik Krallık’ta başlayan yasakların Türkiye’ye doğrudan uygulanacağına ilişkin kesinleşmiş bir karar bulunmuyor. Türkiye’de ise tek kullanımlık plastiklere ilişkin daha geniş kapsamlı bir mevzuat çalışması sürüyor.
Dolayısıyla bugün için “ıslak mendiller Türkiye’de yasaklandı” demek doğru değil. Güncel tabloya göre asıl gelişme, Birleşik Krallık’ta plastik içeren tek kullanımlık ıslak mendillerin aşamalı olarak yasaklanması ve Türkiye’de ise bu ürün grubunun çevresel etkilerine yönelik düzenleme çalışmalarının devam etmesi olarak öne çıkıyor.
