Srebrenitsa soykırımı ve Bosna Savaşı sırasında işlenen ağır suçların başlıca isimlerinden biri olarak tarihe geçen eski Bosnalı Sırp komutan Ratko Mladiç hayatını kaybetti. Soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş hukukunu ihlal etmekten müebbet hapis cezası bulunan Mladiç, 84 yaşında Lahey’deki Birleşmiş Milletler gözetimindeki ceza biriminde yaşamını yitirdi. Ölüm haberi 27 Ağustos 2026 tarihinde duyuruldu. Bilgi, Birleşmiş Milletler yetkilileri ve Sırp basınındaki haberlerin ardından uluslararası haber kuruluşlarınca da doğrulandı.
1992-1995 yılları arasındaki Bosna Savaşı'nın en tartışmalı askeri figürlerinden biri olan Mladiç, özellikle Temmuz 1995'te Srebrenitsa'da yaşanan katliamla özdeşleşti. Birleşmiş Milletler'in tarihsel kayıtlarına göre Mladiç komutasındaki Bosnalı Sırp güçleri 11 Temmuz 1995'te Srebrenitsa'yı ele geçirdi. Kentin düşmesinin ardından 8 bine kadar Boşnak erkek ve çocuk öldürüldü ya da kayboldu, yaklaşık 30 bin kadın, çocuk ve yaşlı ise zorla bölgeden çıkarıldı.
Srebrenitsa'dan Lahey'e uzanan kanlı dosya
Ratko Mladiç, savaş yıllarında Bosnalı Sırp ordusunun ana karargahını yöneten komutan olarak Sarajevo kuşatması, etnik temizleme operasyonları ve Srebrenitsa'daki suçlarla ilgili davanın merkezindeki isimlerden biri oldu. Birleşmiş Milletler bünyesindeki mahkemenin kayıtlarında, Mladiç'in Bosnalı Müslümanlar ve Hırvatların belirli bölgelerden kalıcı biçimde uzaklaştırılmasını amaçlayan yapılanmaların yanı sıra Saraybosna'da sivillere yönelik saldırılar ve Srebrenitsa'da Boşnak erkek ve çocukların ortadan kaldırılmasını hedefleyen suç planlarında lider düzeyinde rol aldığı belirtildi.
Mladiç hakkında ilk iddianame 24 Temmuz 1995'te hazırlandı. Ancak Bosna Savaşı'nın sona ermesinin ardından yıllarca yakalanmaktan kaçmayı başardı. Yaklaşık 16 yıl boyunca firari olarak yaşayan Mladiç, 26 Mayıs 2011'de Sırbistan'ın Zrenjanin yakınlarındaki Lazarevo köyünde yakalandı. Beş gün sonra Lahey'deki Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne teslim edildi.
2017'de müebbet hapis cezasına çarptırıldı
Lahey'deki yargılama 2012'de başladı ve yıllar süren duruşmaların ardından karar 22 Kasım 2017'de açıklandı. Mahkeme, Mladiç'i Srebrenitsa'da soykırımın yanı sıra zulüm, imha, cinayet, tehcir, zorla yerinden etme, sivilleri korkutma, sivillere yönelik hukuka aykırı saldırılar ve Birleşmiş Milletler personelini rehin alma gibi suçlardan mahkum etti.
Mahkeme ayrıca Mladiç'i Bosna-Hersek'in bazı bölgelerinde 1992 yılında işlendiği ileri sürülen suçlar bakımından bir diğer soykırım suçlamasından beraat ettirdi. Buna rağmen verilen ceza değişmedi ve eski komutan müebbet hapis cezasına çarptırıldı.
Mladiç'in yaptığı itiraz ise 8 Haziran 2021'de sonuçlandı. Birleşmiş Milletler bünyesindeki Temyiz Dairesi, soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş hukuku ihlallerine ilişkin mahkumiyetleri ve ömür boyu hapis cezasını onadı. Böylece Mladiç hakkındaki hüküm kesinleşti.
Son yılları sağlık sorunlarıyla geçti
Mladiç'in cezaevi yıllarının son döneminde sağlık durumu belirgin biçimde kötüleşti. 2026 yılında avukatları, ilerleyen ve geri dönüşü olmayan sağlık sorunlarını gerekçe göstererek insani nedenlerle serbest bırakılması veya Sırbistan'da tedavi edilmesine izin verilmesi için girişimde bulundu.
Birleşmiş Milletler'in yargı mekanizması Mayıs 2026'da yapılan başvuruyu reddetti. Mahkeme, Mladiç'in durumunun ağır olduğunu ve yaşamının son evrelerinde bulunduğunu kabul etmekle birlikte Lahey'deki sağlık hizmetlerinin yeterli olduğunu ve Hollanda'da sağlanamayan ek bir tedavinin başka bir yerde bulunduğuna ilişkin ikna edici bir kanıt olmadığını değerlendirdi.
Sırp makamları ve Mladiç'in ailesi ise özellikle sağlık durumunun kötüleşmesi nedeniyle tedavi amacıyla Sırbistan'a gönderilmesini talep etti. Bu taleplerin reddedilmesinin ardından Mladiç'in son günlerini Lahey'deki Birleşmiş Milletler gözetimindeki ceza merkezinde geçirdiği bildirildi.
16 yıllık firarın ardından gelen son
Mladiç'in yaşamının son bölümü, Bosna Savaşı'nın yarattığı büyük yıkımın hukuki hesaplaşmasının da bir parçası oldu. 1995'te hakkında hazırlanan iddianamenin ardından ortadan kaybolan, yıllarca Sırbistan ve Bosnalı Sırp çevrelerinde saklandığı yönünde iddialar bulunan Mladiç, ancak 2011 yılında yakalanabildi.
Yakalanması, eski Yugoslavya savaşlarında en çok aranan isimlerden birinin adalet önüne çıkarılması anlamına geliyordu. Lahey'deki mahkeme tarafından verilen karar ise Srebrenitsa'da işlenen suçların uluslararası hukuk açısından değerlendirilmesinde önemli bir dönüm noktası olarak kabul edildi. Birleşmiş Milletler mahkeme kayıtlarında Mladiç'in Saraybosna kuşatması, etnik temizlik kampanyaları, Srebrenitsa'daki soykırım ve BM personelinin rehin alınmasıyla bağlantılı suçlardaki rolü ayrıntılı biçimde yer aldı.
Ratko Mladiç'in ölümüyle birlikte Bosna Savaşı'nın en önemli sanıklarından biri daha hayatını kaybetmiş oldu. Ancak Srebrenitsa'da öldürülen binlerce insanın ardından yürütülen hukuki ve tarihsel hesaplaşma, Mladiç'in ölümünün ardından da bölgedeki hafızanın en ağır başlıklarından biri olmaya devam edecek.
