Dünyada insanların daha uzun yaşaması, yalnızca demografik bir değişim olmaktan çıkıp ekonominin geleceğini doğrudan şekillendiren başlıklardan biri haline geliyor. Türkiye Sigorta ve Türkiye Hayat Emeklilik tarafından hazırlanan “Uzun Yaşam Ekonomisi: Yaşlanan Nüfusun Sigorta ve Emeklilik Sektörüne Etkileri” raporu, 2050’ye doğru yaşlı nüfusun hızlı artışının sağlık, sosyal güvenlik, emeklilik ve sigortacılık sistemlerinde önemli değişiklikleri beraberinde getireceğine işaret ediyor. Rapora göre dünya genelinde 65 yaş ve üzerindeki nüfusun 862 milyondan 1,6 milyara yükselmesi bekleniyor. Böylece bugün yaklaşık her 10 kişiden birinin oluşturduğu 65 yaş üstü nüfusun 2050’de her 6 kişiden birine ulaşacağı öngörülüyor.
Yaşam süresi uzuyor, ekonomik dengeler değişiyor
Türkiye Sigorta ve Türkiye Hayat Emeklilik Ekonomik Araştırmalar Müdürlüğü tarafından hazırlanan çalışma, insan ömründeki uzamanın yalnızca sağlık alanında değil, çalışma hayatından bireysel tasarruflara, sosyal güvenlikten sigorta ürünlerine kadar geniş bir ekonomik alanı dönüştürdüğünü ortaya koyuyor. Raporda, önümüzdeki dönemde daha uzun yaşamanın beraberinde daha uzun süreli sağlık hizmeti, bakım ve emeklilik ihtiyacı getireceği vurgulanıyor.
Türkiye Sigorta Hazine ve Emeklilik Operasyonları Genel Müdür Yardımcısı Gürol Sami Özer de uzun yaşamın artık yalnızca yönetilmesi gereken bir demografik risk olarak ele alınmaması gerektiğini belirtiyor. Özer’e göre asıl mesele, insan ömrüne eklenen yılların sağlıklı, üretken ve ekonomik açıdan güvence altında geçirilebilmesi. Kamunun yanı sıra özel sektör ve bireylerin de bu dönüşümde sorumluluk üstlenmesinin gerektiği ifade ediliyor.
Türkiye yaşlanıyor ancak Japonya ve İtalya ile aynı noktada değil
Küresel tablo Türkiye açısından da dikkat çekici gelişmelere işaret ediyor. Raporda Türkiye’nin, Japonya ve İtalya gibi nüfusunun yaklaşık üçte birinin 2050 yılında 65 yaş ve üzerine çıkmasının beklendiği “ileri yaşlı” toplumlar arasında yer almasının öngörülmediği belirtiliyor.
Buna karşın Türkiye’nin mevcut demografik yapısı, geleceğe ilişkin hazırlık ihtiyacını ortadan kaldırmıyor. Raporda Türkiye’de beklenen yaşam süresinin 77,3 yıl olduğu ve bu sürenin 81,1 yıllık OECD ortalamasının gerisinde kaldığı belirtiliyor. Sosyal güvenlik bakımından dikkat çeken göstergelerden biri ise her emekliye karşılık yalnızca 1,6 çalışanın bulunması. Bu tablo, yaşlanan nüfusla birlikte emeklilik sisteminin finansmanı açısından ortaya çıkabilecek baskının önemini artırıyor.
Avrupa’da emekli başına çalışan sayısı düşecek
Yaşlanan nüfusun etkisinin en güçlü hissedileceği alanların başında emeklilik sistemleri geliyor. Raporda Avrupa’da bugün bir emekliyi finanse eden çalışma çağındaki kişi sayısının 3,4 olduğu, bu oranın 2050 yılında 2’ye kadar gerilemesinin beklendiği aktarılıyor.
Çalışan sayısındaki düşüş ile emeklilik döneminin uzaması bir araya geldiğinde sistemlerin mali dengesi daha fazla önem kazanıyor. Uzun yaşamın aktüeryal hesaplamaları zorlaştırdığı belirtilirken, “yaşam süresi riski” olarak tanımlanan yükün geleneksel olarak kamu üzerinde yoğunlaşan yapısının giderek bireylerin daha fazla sorumluluk üstlendiği bir modele doğru kayabileceği değerlendiriliyor.
Bu nedenle emeklilik dönemine yönelik uzun vadeli tasarrufların önemi artıyor. Raporda Bireysel Emeklilik Sistemi ve Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi gibi araçların, gelecekte bireylerin emeklilik gelirlerini destekleyen mekanizmalar açısından daha belirleyici hale gelebileceği ifade ediliyor.
Sağlık sigortasında çift haneli büyüme beklentisi
Uzun yaşam ekonomisinin bir başka önemli ayağını sağlık sigortacılığı oluşturuyor. Raporda küresel sağlık sigortası prim üretiminin 2025 yılında yüzde 12,3 büyüyerek 1,68 trilyon euroya ulaştığı belirtiliyor.
Türkiye açısından da sağlık sigortalarının önümüzdeki dönemde önemli bir büyüme alanı olması bekleniyor. Türkiye’de özel sağlık sigortalarının gayrisafi yurt içi hasıladaki payının yüzde 0,3 seviyesinde bulunduğuna dikkat çekilen raporda, sağlık sigortası primlerinin 2026-2036 döneminde yıllık ortalama yüzde 15,3 büyümesinin öngörüldüğü aktarılıyor.
Bu beklenti, insanların yalnızca daha uzun yaşamasıyla değil, yaşlılık döneminde ortaya çıkan kronik hastalıklar, bakım ihtiyacı ve sağlık harcamalarının artmasıyla da bağlantılı görülüyor.
Mesele yalnızca uzun yaşamak değil, sağlıklı yaşamak
Raporda dikkat çekilen kritik başlıklardan biri de yaşam süresi ile sağlıklı geçirilen yıllar arasındaki fark. Çalışmaya göre 2050 yılında ortalama insan ömrünün 78 yıl olması beklenirken, bunun 11,4 yılının kötü sağlık koşullarında geçirilebileceği öngörülüyor.
Aynı dönemde küresel sağlık harcamalarının 20,5 trilyon dolara kadar çıkabileceği tahmin ediliyor. Raporda, etkinliği kanıtlanmış sağlık müdahalelerinin hastalık yükünü yüzde 35 azaltabilecek bir potansiyel taşıdığı belirtiliyor. Bu nedenle tedavi odaklı sağlık yaklaşımının yanında hastalık ortaya çıkmadan önce riskleri azaltmaya yönelik önleyici sağlık uygulamalarının ekonomik açıdan da daha fazla önem kazanması bekleniyor.
Yapay zeka sağlık maliyetlerinin yönetiminde yeni bir araç olabilir
Sağlık sistemlerindeki dönüşüm yalnızca yaşlanan nüfusla sınırlı değil. Teknolojik gelişmeler de uzun yaşam ekonomisinin önemli bir parçası olarak öne çıkıyor.
Rapora göre yapay zeka; ilaç geliştirme, erken teşhis, sağlık kuruluşlarının operasyonel süreçleri ve araştırma faaliyetlerinde daha yoğun kullanılabilir. Bu teknolojilerin sağlık hizmetlerinde verimliliği artırması, ilaç keşif süreçlerini hızlandırması ve Ar-Ge maliyetlerini aşağı çekmesi bekleniyor.
Bu yaklaşımın temelinde, artan yaşlı nüfus nedeniyle büyümesi beklenen sağlık maliyetlerinin teknoloji ve daha erken müdahale yöntemleriyle kontrol altında tutulması düşüncesi bulunuyor.
GLP-1 ilaçları uzun yaşam ekonomisinin yeni başlıklarından biri
Raporda yeni nesil tedavi yöntemlerine de ayrı bir bölüm ayrılıyor. Özellikle GLP-1 grubu obezite ilaçlarının hem sağlık ekonomisini hem de tüketim alışkanlıklarını etkileyebilecek yeni bir alan oluşturduğu belirtiliyor.
Bu ilaçlara yönelik küresel pazarın 2035 yılına kadar 190 milyar dolara ulaşabileceği öngörülüyor. Bununla birlikte raporda, bu tür tedavilerin sağlık sistemleri üzerindeki maliyetleri bütünüyle ortadan kaldırmayacağına, tersine uzun süreli kullanım gereksiniminin yeni ekonomik yükler oluşturabileceğine dikkat çekiliyor.
Uzun yaşam sağlıkta fırsat kadar eşitsizlik riski de taşıyor
İnsan ömrünün uzaması ekonomik açıdan yeni sektörler ve ürünler oluştururken, rapor bu dönüşümün sosyal sonuçlarına da dikkat çekiyor.
Biyoteknolojik tedaviler ve ileri sağlık teknolojilerinin başlangıçta ağırlıklı olarak yüksek gelirli kesimler tarafından kullanılabilmesi halinde, ekonomik eşitsizliklerin sağlık alanına da daha güçlü biçimde yansıması mümkün görülüyor. Bu durumun zaman içinde toplumun farklı kesimleri arasında sağlık ve yaşam süresi bakımından daha belirgin farklar oluşturabileceği değerlendiriliyor.
Dolayısıyla uzun yaşam ekonomisi yalnızca daha fazla insanın daha uzun yaşaması anlamına gelmiyor. Aynı zamanda bu yılların kimler için erişilebilir, sağlıklı ve finansal açıdan güvenli olacağı sorusunu da gündeme getiriyor.
Sigorta ve emeklilik sistemleri yeniden şekillenebilir
Raporun ortaya koyduğu tablo, geleceğin sigortacılık anlayışının bugünkünden farklılaşabileceğine işaret ediyor. Değişen yaşam beklentisine göre emeklilik koşullarının daha dinamik biçimde düzenlenmesi, yüksek maliyetli tedavilerin sağlık sigortalarıyla birlikte yaşam tarzı ve koruyucu sağlık programlarıyla ele alınması ve ömür boyu yenileme garantisi sunan sağlık çözümlerinin yaygınlaşması, öne çıkan modeller arasında gösteriliyor.
Bu dönüşümün merkezinde ise riskin paylaşılması bulunuyor. Türkiye Sigorta yönetiminin değerlendirmesine göre yaşlanmanın beraberinde getirdiği maliyetlerin yalnızca devlet, sigorta şirketleri veya bireylerden biri tarafından üstlenilmesi giderek zorlaşıyor. Kamu, özel sektör ve birey arasında daha dengeli bir finansman ve sorumluluk modelinin kurulması gerektiği vurgulanıyor.
Türkiye için önümüzdeki dönemin ana gündemlerinden biri olacak
Türkiye bugün birçok gelişmiş ülkeye göre daha genç bir nüfus yapısına sahip olsa da mevcut çalışan-emekli dengesi, sağlık harcamaları ve artan yaşam süresi birlikte değerlendirildiğinde uzun yaşam ekonomisinin Türkiye açısından da ertelenemeyecek bir konu haline geldiği görülüyor.
Türkiye Sigorta’nın raporu, önümüzdeki yıllarda sigortacılık ve emeklilik sektörlerinin yalnızca poliçe veya birikim ürünleri üzerinden değil; koruyucu sağlık, uzun vadeli tasarruf, bakım hizmetleri, yeni teknolojiler ve yaşlanan nüfusun ihtiyaçları üzerinden yeniden şekillenebileceğine işaret ediyor.
2050 yılına ilişkin 1,6 milyarlık 65 yaş üstü nüfus tahmini ise bu dönüşümün ölçeğini ortaya koyan en çarpıcı gösterge olarak öne çıkıyor. Yaşam süresinin uzaması tek başına bir ekonomik sorun değil; insanların daha uzun yaşadığı dönemde sağlıklarını, gelirlerini ve sosyal güvenliklerini nasıl koruyacağı sorusunu da beraberinde getiren kapsamlı bir dönüşüm olarak değerlendiriliyor.
