Mahkeme kararıyla CHP Genel Başkanlığı görevinden uzaklaştırılmasının ardından partisiyle yollarını ayıran Özgür Özel, 91 milletvekiliyle birlikte "Yeni Parti"nin kuruluş dilekçesini İçişleri Bakanlığı’na teslim etti. Yaşanan toplu istifa dalgasıyla birlikte Meclis'te ana muhalefet konumuna yükselen yeni oluşumda gözler bu kez partinin mali kaynaklarına ve Hazine yardımı alıp alamayacağına çevrildi.
Siyasette Kartlar Yeniden Karıldı
İstinaf Mahkemesi'nin CHP'nin 38'inci Olağan Kurultayı hakkında verdiği mutlak butlan kararının ardından tırmanan parti içi gerilim, Özgür Özel'in resmi istifası ve yeni parti hamlesiyle son buldu.
İçişleri Bakanlığı'na verilen dilekçe ve sosyal medyadan paylaşılan yeni parti logosunun ardından, CHP'den ayrılan 91 milletvekili yeni yapıya katıldı. Bu hamle ile Yeni Parti, TBMM'de en çok sandalyeye sahip ikinci parti konumuna gelerek CHP'yi 24 yıl sonra ana muhalefet koltuğundan indirdi. Kuruluşun ardından Hacı Bayram-ı Veli Cami'nde kılınan Cuma namazı çıkışında ise destekçiler ile protestocular arasında kısa süreli bir arbede yaşandı.
Meclis'teki Sandalye Sayısı Değil, Sandıktan Çıkan Oy Belirleyici
Özgür Özel liderliğindeki yeni hareketin Meclis’te 90’ın üzerinde sandalye ile güçlü bir grup kurması, "Hazine yardımı alınacak mı?" sorusunu gündeme getirdi. Ancak mevcut yasal düzenlemeler, seçim başarısı bulunmayan bir partinin transferlerle grup kursa bile devlet yardımı almasına imkan tanımıylor.
Siyasi partilere yapılacak devlet yardımının esasları, 2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası’nın ek 1’inci maddesinde açıkça düzenleniyor. Yasaya göre Hazine yardımından yararlanabilmek için partinin Meclis'teki sandalye sayısı değil, yapılan son genel seçimde kendi adıyla aldığı oy oranı dikkate alınıyor.
İlk Genel Seçime Kadar Hazine Yardımı Yok
Devlet yardımından faydalanabilmek için bir partinin son milletvekili genel seçimine kendi adıyla katılmış olması ve geçerli oyların en az yüzde 3’ünü alması şart koşuluyor.
Bu hukuki çerçeve nedeniyle, CHP’den ayrılan milletvekilleriyle kurulan Yeni Parti Meclis’te 91 sandalyeye ulaşsa ve ana muhalefet grubu kursa dahi Hazine yardımına hak kazanamayacak. Yeni kurulan siyasi yapı, son genel seçim pusulasında yer almadığı için yasal anlamda bir oy oranına sahip bulunmuyor.
Mali Kaynak Üye Aidatları ve Bağışlar Olacak
Yeni partinin Hazine yardımı alabilmesi, ancak gireceği ilk genel seçimde en az yüzde 3 barajını aşmasıyla mümkün olabilecek. Parti, bu barajı aşması durumunda takip eden yıldan itibaren devlet yardımından yararlanmaya başlayabilecek.
Henüz bir seçim tecrübesi bulunmayan yeni oluşumun, ilk genel seçime kadar olan süreçte faaliyetlerini üye aidatları, bağışlar ve mevzuatın izin verdiği diğer yasal gelir kaynaklarıyla sürdürmesi gerekecek.
Hazine yardımı sistemi nasıl değişti?
Türkiye'de siyasi partilere yapılan hazine yardımı sistemi yıllar içinde çeşitli değişikliklere uğradı.
1965'te siyasi partilere devlet yardımı ilk kez yasal zemine kavuştu.
1971'de Anayasa Mahkemesi, devlet yardımına ilişkin ilk düzenlemeleri iptal etti ve sistem sonraki yıllarda yeniden şekillendirildi.
1983'te 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu yürürlüğe girdi ve devlet yardımının esasları yeniden belirlendi.
1995'te Anayasa'nın 68'inci maddesinde yapılan değişiklikle siyasi partilere "yeterli ve hakça mali yardım" yapılacağı hükmü Anayasa'ya girdi ve Hazine yardımı anayasal güvenceye alındı.
2000'li yıllarda devlet yardımı kriterleri çeşitli yasal değişikliklerle yeniden düzenlendi. Yardımdan yararlanacak partilerin seçimlerde alması gereken oy oranı ve yardımın hesaplanma yöntemi değiştirildi.
2005 yılına kadar, bir parti seçimde yeterli oyu almamış olsa bile, TBMM'de en az üç milletvekiline sahip olması halinde Hazine yardımı alabiliyordu.
10 veya daha fazla milletvekili bulunan ve seçimlere girme yeterliliğine sahip partilere, hazine yardımı alan en küçük partinin aldığı yardım kadar devlet yardımı veriliyordu.
Üç ile dokuz milletvekili bulunan partilere ise bunun dörtte biri oranında yardım yapılıyordu.
Ancak 2005'te çıkarılan kanun ile bu geçici madde tamamen yürürlükten kaldırıldı.
Böylece Meclis'te milletvekili sayısına dayanarak hazine yardımı alma imkânı sona erdi.
Hazine yardımı alabilmek için milletvekili sayısı değil, genel seçimlerde kanunda öngörülen oy oranına ulaşmak esas hale geldi.
2014'te yapılan son yasal düzenlemeyle de hazine yardımından yararlanmak için gerekli oy oranı yüzde 7'den yüzde 3'e indirildi.
