Türkiye'de yaklaşık 1,9 milyon kişiyi ilgilendirdiği tahmin edilen staj ve çıraklık sigortası mağduriyetinde, sosyal medyada dolaşan "emsal karar geldi, emeklilik yolu açıldı" başlıkları büyük bir beklenti yarattı. Ancak 20 Ağustos 2026 itibarıyla tabloya yakından bakıldığında tablo, kamuoyunda konuşulandan çok daha sınırlı. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin bu yılın ilk aylarında karara bağladığı ve haziran ayından bu yana gündemde olan dosya, çıraklık döneminde geçirilen sürelerin toplu halde emeklilik başlangıcı sayılacağı anlamına gelmiyor. Ne bu kararla ne de başka bir düzenlemeyle bugüne kadar staj ve çıraklık sürelerini otomatik olarak sigorta başlangıcına çeviren bir "çıraklık kanunu" yürürlüğe girmiş değil. Kararın gerçekte söylediği şey, tek tek açılacak davalarda çok daha ayrıntılı bir inceleme ve çok daha ağır bir ispat yükümlülüğü.
Yargıtay'ın önüne gelen dava neydi?
Tartışmanın fitilini ateşleyen dosya, 1987-1989 yılları arasında Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu'nda (MKE) henüz 16 yaşındayken çırak olarak işe başlayan bir kişinin açtığı hizmet tespiti davasına dayanıyor. Davacı, bu dönemde mesleki eğitim almadığını, doğrudan üretim sürecinde fiilen çalıştığını öne sürerek söz konusu sürenin uzun vadeli sigorta kollarına tabi normal bir çalışma dönemi sayılmasını talep etti. Yerel iş mahkemesi, davacının üretime aktif katkı sunduğunu ve yaptığı işin sadece meslek öğrenimiyle açıklanamayacağını değerlendirerek talebi kabul etti. Bölge Adliye Mahkemesi de bu kararı yerinde buldu. Dosya, işveren kurumun temyiz başvurusu üzerine Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin önüne geldi.
Bozma kararı aslında ne anlama geliyor?
Yargıtay, yerel mahkemenin kararını onamadı; ancak bunu yaparken "çıraklık sigortası hiçbir şekilde emekliliğe sayılamaz" gibi kesin ve genel bir hüküm de kurmadı. Yüksek mahkemenin bozma gerekçesi, davanın esasına değil, incelemenin yetersizliğine dayanıyor. Yargıtay'a göre, çıraklık ilişkisinde asıl amacın meslek ve sanat öğrenimi olduğu kabul edilmekle birlikte, eğer bir kişi bu eğitim sürecinin arka planda kaldığı, kendisinin fiilen ve sürekli biçimde üretime katıldığı bir düzende çalıştırılmışsa, bu durumun çıraklık değil normal bir hizmet ilişkisi sayılabileceğine işaret edildi. Ancak mahkeme, bunun her dosyada ayrı ayrı ve somut delillerle -bordro kayıtları, puantaj cetvelleri, tanık beyanları gibi- ortaya konması gerektiğini vurguladı. Başka bir deyişle karar, davayı yeniden ve daha titiz biçimde incelensin diye yerel mahkemeye geri gönderdi; kapıyı tamamen kapatmadı ama otomatik bir kazanım da tanımadı.
"Emsal Karar" neden yanlış yorumlanıyor?
Haber başlıklarında sıkça geçen "emsal karar" ifadesi teknik olarak doğru; çünkü Yargıtay'ın bu değerlendirmesi benzer davalarda yol gösterici nitelik taşıyor. Sorun, bu ifadenin kamuoyunda "genel bir hak doğdu" şeklinde algılanması. Oysa söz konusu içtihat yalnızca bireysel hizmet tespiti davalarına yönelik bir yorum standardı getiriyor; toplu bir borçlanma, af ya da otomatik tescil düzenlemesi getirmiyor. Ayrıca kararın ardından yürürlükteki temel kural da değişmedi: staj ve çıraklık dönemlerinde yatırılan primler hâlâ yalnızca kısa vadeli sigorta kollarını kapsıyor ve bu tarihler, aksi mahkeme kararıyla kanıtlanmadıkça sigorta başlangıcı olarak kabul edilmiyor. Yani karar, "herkes için otomatik emeklilik" değil, "kanıtlayabilene dava yolu" anlamına geliyor.
Mevcut sistemde staj ve çıraklık sigortası nasıl işliyor?
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu kapsamında sigortalı olan aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler adına yalnızca iş kazası, meslek hastalığı ve genel sağlık sigortası primi yatırılıyor. Emekliliğin temelini oluşturan malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası kollarına ait uzun vadeli primler bu dönemde ödenmiyor. Bu yüzden bir kişinin staj kartındaki ilk tarih, emeklilik hesaplamasında sigorta başlangıcı olarak dikkate alınmıyor; esas alınan tarih, uzun vadeli primin ilk kez yatırıldığı günü işaret ediyor. Mevzuatta bugün için yalnızca birkaç istisna bulunuyor. Sigortasız geçirilen avukatlık stajı ile doktora ve tıpta uzmanlık süreleri, kişi o dönemde başka bir işte sigortalı çalışmamışsa sonradan borçlanılabiliyor. Kadın çalışanlar ise staj veya çıraklık başlangıcı ile ilk uzun vadeli sigorta girişi arasında doğum yapmışlarsa doğum borçlanmasından yararlanarak avantaj elde edebiliyor. Çırak ve stajyerler için böyle genel bir borçlanma hakkı ise şu anda yasada yer almıyor.
Çıraklık kanunu çıktı mı? Meclis'teki son durum nedir?
Kamuoyunun en çok merak ettiği soru bu: staj ve çıraklık mağduriyetini toptan çözecek bir kanun çıktı mı? Yanıt, bugün itibarıyla hayır. Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne farklı partilerden pek çok milletvekili tarafından, geçmiş staj ve çıraklık sürelerinin borçlanma yoluyla sigorta başlangıcına eklenmesini öngören kanun teklifleri sunuldu. Hatay Milletvekili Nermin Yıldırım Kara, CHP Eskişehir Milletvekili İbrahim Arslan, Samsun Milletvekili Mehmet Karaman ve bağımsız Edirne Milletvekili Ediz Ün'ün verdiği teklifler bu düzenlemelerden bazıları. Bu teklifler hâlen Plan ve Bütçe Komisyonu ile Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu gündeminde bekliyor, kanunlaşmış değil. Ocak 2026'da Meclis'e sunulan 36 maddelik torba yasa taslağında da staj ve çıraklık sigortasının emekliliğe sayılmasına ilişkin herhangi bir madde yer almadı; bu durum mağdur dernekleri arasında hayal kırıklığı yarattı. Nisan 2026'da AK Parti Kayseri Milletvekili Bayar Özsoy, 3308 sayılı Kanun başta olmak üzere ilgili mevzuatın Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yeniden ele alındığını ve hazırlanan düzenlemenin yıl içinde Meclis'e sunulmasının hedeflendiğini açıkladı; ancak kapsamına dair ayrıntılar henüz netleşmedi. Konu, bu ayın başında da gündeme geldi: CHP Gaziantep Milletvekili Hasan Öztürkmen, Yargıtay'ın fiilî üretime katılımın araştırılması gerektiği yönündeki değerlendirmesini hatırlatarak TBMM'yi yeniden göreve çağırdı ve staj ile çıraklık sürelerini tüm vatandaşlar için otomatik sigorta başlangıcına dönüştürecek bir kanunun henüz yürürlüğe girmediğini bizzat teyit etti.
Mağdurlar için yol haritası: Hizmet Tespiti davası ve ispat zorluğu
Genel bir yasal düzenleme yokken, bugün elde tutulan tek somut araç bireysel hizmet tespiti davası. Bu davada başarı şansı, kişinin çıraklık veya staj döneminde gerçekten tam zamanlı ve kesintisiz biçimde üretime katıldığını; söz konusu sürecin mesleki eğitimden çok fiilî işçilik olduğunu somut belgelerle ortaya koymasına bağlı. Uzmanlar, sıradan tanık ifadelerinin veya standart bir çıraklık sözleşmesinin bu ispat için yeterli görülmediğini, bordro, puantaj kaydı ve benzeri daha güçlü delillerin arandığını belirtiyor. Bu da otuz kırk yıl öncesine ait belgelerin bulunması gereken davacılar için ciddi bir güçlük yaratıyor; çoğu zaman o dönemin kayıtları Sosyal Güvenlik Kurumu arşivlerinde dahi bulunamıyor. Öte yandan hizmet tespiti davalarında normal şartlarda işten ayrılıştan itibaren işleyen beş yıllık hak düşürücü süre, kişi aynı iş yerinde çalışmaya devam ediyorsa bir engel oluşturmuyor; bu da halen aynı işletmede çalışan eski çıraklar açısından bir avantaj sayılıyor.
Uzman görüşleri: İhtiyatlı bir iyimserlik
Konuyu değerlendiren sosyal güvenlik uzmanları arasında görüş ayrılığı var. Kararı daha olumlu okuyan uzmanlar, bu içtihadın hakkını arayan staj ve çıraklık mağdurları için önemli bir adım olduğunu, özellikle fiilen üretimde çalıştığını belgeleyebilecek kişilerin elini güçlendirdiğini savunuyor. Daha temkinli yaklaşan uzmanlar ise mevcut mevzuat değişmediği sürece yargıdan kesin ve toplu bir zafer beklemenin gerçekçi olmadığını, o dönemde yatırılan primlerin yalnızca kısa vadeli sigorta kollarını kapsadığını ve köklü bir çözümün ancak Meclis'ten çıkacak kapsamlı bir yasal düzenlemeyle mümkün olabileceğini hatırlatıyor. İki görüş de ortak bir noktada birleşiyor: Yargıtay kararı, sistemi değiştiren değil, var olan sistemin sınırları içinde dar bir istisna alanı tanıyan bir karar.
Staj ve çıraklık mağdurları ümitlenmeli mi?
Sorunun dürüst yanıtı, ne tam bir "hayır" ne de kayıtsız şartsız bir "evet". Yargıtay'ın kararı, çıraklık adı altında fiilen işçi gibi çalıştırılmış ve bunu belgeleyebilecek kişiler için gerçek ama dar bir hukuki pencere açtı. Bu, davası olan ya da elinde güçlü belge bulunan kişiler için değerlendirilmeye değer bir fırsat. Ancak milyonlarca kişiyi kapsayan, ispat yükü aramayan, doğrudan borçlanma veya toplu tescil sağlayan bir "çıraklık kanunu" bugün itibarıyla yürürlükte değil ve TBMM'deki teklifler komisyon aşamasını henüz geçmedi. Staj ve çıraklık mağdurlarının gerçekçi beklentisi, bireysel dava yolunu belgeleriyle birlikte değerlendirmek, aynı zamanda Meclis'teki düzenleme sürecini yakından takip etmek olmalı. Sosyal medyada dolaşan "yasa çıktı" ya da "herkes emekli olacak" içerikli paylaşımların ise şu an için bir karşılığı bulunmuyor.
