Küresel ölçekte sessiz sedasız ilerleyen bir devrim, dijital dünyanın en güçlü kapılarını milyonlarca çocuğa kapatıyor. Avustralya'dan Brezilya'ya, Türkiye'den Çin'e uzanan geniş bir coğrafyada hükümetler, sosyal medyanın çocuklar üzerindeki etkisinden duydukları endişeyi artık yasa maddelerine dönüştürüyor. Çocukların sosyal medyaya erişimini kısıtlayan ya da yasaklamayı planlayan ülke sayısı 20'yi geçerken, bu adımı fiilen atan ülkelerin sayısı da beşe ulaştı.
AFP'nin derlediği veriler, dünya genelinde eş zamanlı olarak yükselen bu yasal dalgayı gözler önüne seriyor. Söz konusu düzenlemelerin büyük çoğunluğu, 15 veya 16 yaşın altındaki çocukları hedef alıyor. Peki bu küresel yönelimin arkasında ne var, kimler ne zaman ve nasıl harekete geçti?
AVUSTRALYA'NIN CESARETİ DİĞERLERİNE YOL AÇTI
Küresel tartışmada öncü rolü üstlenen ülke Avustralya oldu. Avustralya hükümeti, Aralık 2024'te kabul ettiği yasa ile 16 yaşın altındaki çocukların sosyal medya platformlarına erişimini Aralık 2025 itibarıyla resmen yasakladı. Dünya kamuoyunda büyük yankı uyandıran bu adım, benzer endişeleri taşıyan diğer ülkeler için bir kılavuz niteliği taşıdı.
Avustralya'nın bu hamlesinin arkasında uzun yıllara yayılan ve giderek büyüyen bir rahatsızlık yatıyordu. Sosyal medya platformlarının çocuklarda yol açtığı anksiyete, depresyon ve kimlik bunalımına ilişkin akademik bulgular ile ailelerin kamuoyuna yansıyan çığlıkları, siyasetçileri harekete geçirdi. Yasa yalnızca bir yasak değil, aynı zamanda platformlara yönelik ciddi bir sorumluluk yükleme girişimiydi.
BREZİLYA, ÇİN VE ENDONEZYA'DAN ARDI ARDINA ADIMLAR
Avustralya'nın izini süren ilk ülkeler arasında Brezilya öne çıktı. Mart 2025'te yürürlüğe giren Brezilya yasası, yalnızca bir yasakla sınırlı kalmadı; 16 yaşından küçük kullanıcıların hesaplarının ebeveynlerinin hesaplarıyla ilişkilendirilmesini zorunlu kıldı. Platformlara ise kullanıcıların yaşını doğrulama yükümlülüğü getirildi. Bu model, yalnızca erişimi kesmek yerine aileyi sürece dahil eden daha katılımcı bir yaklaşımı temsil ediyordu.
İnternetin devlet denetimine tabi olduğu Çin'de ise süreç çok daha erken bir tarihe, 2019 yılına dayanıyor. Başlangıçta çevrim içi oyunlara süre sınırı ve gece kullanım yasağı biçiminde hayata geçirilen kısıtlamalar, 2023 itibarıyla sosyal medya ve yayın platformlarını da kapsayacak şekilde genişletildi. Endonezya da Mart 2025 itibarıyla 16 yaş altı için sosyal medya yasağını devreye soktu. Malezya, Haziran 2025'te yürürlüğe giren düzenlemesiyle aynı sıralarda bu gruba katıldı.
TÜRKİYE VE KÖRFEZ'DEN GÜÇLÜ SİNYALLER
Türkiye, Nisan 2025'te kabul edilen yasal düzenlemeyle 15 yaşın altındakilerin sosyal medya kullanmasını yasaklayan ülkeler arasına katılmaya hazırlanıyor. Yasanın 2026 yılının sonlarında yürürlüğe girmesi öngörülüyor. Bu düzenleme, Türkiye'nin dijital güvenlik alanında attığı en kapsamlı adımlardan biri olarak değerlendiriliyor.
Körfez coğrafyasında ise Birleşik Arap Emirlikleri öne çıkıyor. BAE, geçen ay 15 yaş altındakilere yönelik sosyal medya yasağını resmen duyurdu. Düzenlemenin yaklaşık bir yıl içinde hayata geçirilmesi planlanıyor.
AVRUPA'DA DOMİNO ETKİSİ
Asıl kalabalık tablo Avrupa'da şekilleniyor. Avrupa Birliği bünyesindeki uzman komisyonunun, 27 üyeli blok genelinde çocuklara yönelik olası bir sosyal medya yasağına ilişkin tavsiyelerini Avrupa Komisyonu'na sunması bekleniyor. Bu tavsiyeler, kıta genelinde uygulanacak ortak bir çerçevenin temelini oluşturabilir.
AB içinde en net adımı atan ülkelerden biri Yunanistan oldu. Nisan 2025 başında Yunan hükümeti, 15 yaşın altındakilerin sosyal medyaya erişimini 1 Ocak 2027 itibarıyla yasaklamayı planladığını kamuoyuyla paylaştı. Avusturya ve Slovenya da sırasıyla 14 ve 15 yaş sınırını belirleyecek mevzuat hazırlıklarını sürdürüyor.
Almanya'da konu, Başbakan Friedrich Merz'in tutumunu alenen desteklemesiyle siyasi gündemin üst sıralarına taşındı. Uzman komisyonu, yaş gruplarına göre kademelendirilen bir yasak ile belirli platformlara yönelik kısıtlamalar olmak üzere iki farklı seçeneği değerlendiriyor. İsveç'teki hükümet komisyonu ise 15 yaş altına yönelik yasağın 2028 başına kadar yürürlüğe girmesini tavsiye etti.
İrlanda, AB düzeyinde ortak bir karar alınmaması halinde kendi ulusal mevzuatını hazırlayacağı uyarısını yapan ülkeler arasında yer alıyor. Danimarka hükümeti de Ekim 2025'te 15 yaş altındakiler için çeşitli sosyal medya platformlarına yasak getirmeyi teklif edeceğini açıkladı.
ATLANTİK'İN ÖTE YAKASI DA HAREKETE GEÇTİ
Avrupa dışı ülkeler de bu tartışmada sessiz kalmıyor. AB dışında yer alan Norveç hükümeti, 16 yaş altındakilerin sosyal medyaya erişimini engelleyecek yasa tasarısını yılın sonuna kadar parlamentoya sunmayı planlıyor. Birleşik Krallık, benzer bir yasağı 2027 yılı başına kadar hayata geçirmeyi değerlendiriyor.
Kanada ise sosyal medya kullanımı için asgari yaşı 16 olarak belirlemeyi hedefliyor. Hindistan'ın çeşitli eyaletleri çocuklara yönelik kısıtlamaları gündemine taşırken, merkezi hükümet de platformlarla bu konuda görüşmeler yürüttüğünü doğruladı.
FRANSA'DA SÜREÇ KARMAŞIKLAŞTI
Fransa, bu tabloyu çizmesi bakımından ayrı bir ilgiyi hak ediyor. 15 yaşın altındaki çocukların sosyal medya kullanmasını yasaklamayı amaçlayan yasa teklifi, parlamentodaki görüşme aşamasında zorlu bir süreçten geçiyor. Ulusal Meclis, teklifi Ocak 2025'te ilk okumada kabul etti. Ancak Senato, sonradan düzenlemeyi yalnızca en zararlı olarak nitelendirilen platformları kapsayacak şekilde daralttı. Bu değişiklik Brüksel'de ciddi kaygılara yol açtı. Yasanın nihai biçiminin önümüzdeki haftalarda netleşmesi ve Eylül 2025 itibarıyla yürürlüğe girmesi hedefleniyor.
Portekiz, platformlara, hizmetlere, oyunlara ve uygulamalara bağımsız erişim yaşını 16 olarak belirleyecek bir yasa teklifini inceleme sürecinde. İspanya, kayıt için gerekli asgari yaşın 14'ten 16'ya çıkarılmasını teklif etti. İtalya'da parlamento ise 15 yaş altındakilerin sosyal medya kullanmasını yasaklayacak mevzuatı gündemine aldı.
YASALAR NEDEN ŞİMDİ?
Bu kadar farklı coğrafyada neredeyse eş zamanlı olarak yükselen bu yasal dalganın tesadüfi olmadığı açık. Son yıllarda sosyal medyanın çocuklar üzerindeki psikolojik etkilerine dair akademik literatürün belirgin biçimde genişlemesi, algoritmaların küçük kullanıcıları içerik tüketimine kilitleyen tasarım tercihlerine yönelik artan eleştiriler ve büyük platformlara yönelik düzenleyici baskı, hükümetleri harekete geçiren başlıca etkenler arasında sayılıyor. Artık soru, çocukları sosyal medyadan korumak gerekip gerekmediği değil; bunun nasıl ve hangi yaş sınırında yapılacağı.
