"Depozitosu Olan Ambalajlar" (DOA) ibaresini taşıyan pet şişe, cam şişe ve alüminyum kutularda uygulanan iade sistemi 1 Temmuz'da yürürlüğe girmesinin ardından yaklaşık altı hafta içinde 100 milyon adedin üzerinde ambalajı geri kazandırdı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum'un paylaştığı verilere göre, 11 Ağustos itibarıyla ülke genelinde toplanan ambalaj sayısı bu eşiği geçerken, Antalya, İstanbul, Kocaeli, Adana ve İzmir en çok ambalaj iade edilen beş il olarak öne çıktı.
Depozito uygulaması nasıl işliyor?
DOA sistemi, üzerinde depozito işareti bulunan tek kullanımlık ambalajların tüketiciler tarafından belirlenen noktalara geri götürülmesi karşılığında para iadesi yapılması esasına dayanıyor. Sistemin amacı hem çevreye duyarlı bir geri dönüşüm alışkanlığı kazandırmak hem de atık ambalajların ekonomiye yeniden kazandırılmasını sağlamak olarak açıklanıyor. Uygulama kapsamında bir şişe ya da kutu iade edildiğinde tüketiciye 1 lira ödeme yapılıyor.
Sistem, 1 Temmuz tarihinde resmi olarak devreye alınmış ve o tarihten bu yana geçen kısa sürede toplanan ambalaj miktarı hızla artmış durumda. Bakan Kurum'un aktardığı rakamlara göre 11 Ağustos'a kadar geçen yaklaşık altı haftalık dönemde toplam iade edilen ambalaj sayısı 100 milyonu geride bıraktı.
En çok ambalaj toplanan iller belli oldu
Ülke genelinde yapılan iadelerin il bazında dağılımına bakıldığında listenin zirvesinde Antalya yer alıyor. Turizm kenti Antalya'da bugüne kadar 20 milyon 47 bin 8 adet ambalaj sisteme geri kazandırıldı. Listenin ikinci sırasında ise nüfus yoğunluğuyla dikkat çeken İstanbul bulunuyor; İstanbul'da toplanan ambalaj sayısı 15 milyon 276 bin 233 olarak kayıtlara geçti.
Sanayi kenti Kocaeli, 8 milyon 101 bin 253 adet ambalajla üçüncü sırada yer alırken, dördüncü sırayı 6 milyon 481 bin 542 ambalajla Adana aldı. En çok ambalaj toplanan beşinci il ise 6 milyon 404 bin 2 adetlik rakamla İzmir oldu. Bu beş ilin toplam rakamları, ülke genelinde toplanan 100 milyonun üzerindeki ambalajın önemli bir bölümünü oluşturuyor.
DOA uygulaması ile iade nasıl yapılıyor?
Depozito sisteminin işleyişini kolaylaştırmak amacıyla "Depozitosu Olan Ambalajlar" adıyla bir dijital uygulama da hayata geçirildi. Akıllı telefon kullanıcıları bu uygulamayı ilgili uygulama marketlerinden ücretsiz olarak indirebiliyor. Uygulama üzerinden kullanıcıların konumuna en yakın DOA iade makinesinin yeri anında görüntülenebiliyor.
Tüketici, elindeki boş şişe ya da kutuyu belirlenen iade makinesine bıraktığında, karşılığında kazandığı tutar doğrudan uygulama içindeki dijital cüzdana aktarılıyor. Cüzdanda biriken bakiye kullanıcı tarafından farklı şekillerde değerlendirilebiliyor. Birikmiş tutar banka hesabına transfer edilebildiği gibi, anlaşmalı ATM'lerden nakit olarak da çekilebiliyor. Bunun yanında sistemle anlaşmalı işyerlerinde doğrudan alışveriş yaparken de bu bakiye kullanılabiliyor.
Hangi ürünler depozito kapsamında iade edilebiliyor?
Sistemin kapsamına giren ürünler belirli kriterlere göre tanımlanıyor. Buna göre 0,10 litre ile 3,01 litre arasındaki hacimlerde üretilmiş, tek kullanımlık pet şişe, cam şişe ve alüminyum kutu ambalajlı ürünler iade sistemine dahil ediliyor. Bu ambalajların iade edilebilmesi için üzerlerinde DOA işaretinin bulunması gerekiyor; işareti taşımayan ambalajlar sistem kapsamında değerlendirilmiyor.
Yetkililer, uygulamanın yaygınlaşmasıyla birlikte hem toplanan ambalaj miktarının hem de sisteme katılan il sayısının önümüzdeki dönemde artmasının beklendiğini belirtiyor. Şimdilik Antalya, İstanbul, Kocaeli, Adana ve İzmir'in oluşturduğu tablo, depozito sisteminin büyükşehirlerde ve turizm yoğun bölgelerde daha hızlı benimsendiğine işaret ediyor.
