Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Borsa İstanbul Repo ve Ters Repo Pazarı'nda merkezi takas hizmeti sunulmayan işlemler için yeni bir uygulamayı devreye aldı. Buna göre, işlemlere konu menkul kıymetlerin Takasbank tarafından belirlenecek süre içinde bildirilmemesi veya fon adına ilgili hesapta bloke edilmemesi halinde işlem geçersiz kabul edilecek. Şartları karşılamayan işlemler ise Takasbank'ın bildirimi üzerine Borsa İstanbul tarafından iptal edilebilecek.
SPK tarafından hazırlanan "Borsa İstanbul A.Ş. Borsacılık Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik", 10 Eylül 2026 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Düzenlemeyle birlikte özellikle merkezi takas hizmeti bulunmayan repo ve ters repo işlemlerinde, menkul kıymetlerin işlem sürecindeki takibi ve güvence altına alınmasına yönelik yeni bir yükümlülük getirildi.
Yeni düzenlemenin merkezinde bildirim ve bloke şartı var
Yapılan değişiklik, Borsa İstanbul A.Ş. Borsacılık Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Yönetmeliği'nin emir ve işlemlerin Borsa tarafından iptal edilmesine ilişkin 33'üncü maddesine eklenen yeni hükümle hayata geçirildi. Düzenleme, Borsa Repo ve Ters Repo Pazarı'nda merkezi takas hizmeti verilmeyen işlemleri kapsıyor.
Yeni uygulamada, repo işlemine konu olan menkul kıymetlerin işlem tarihinde Takasbank tarafından belirlenen saate kadar bildirilmesi gerekiyor. Bununla birlikte söz konusu menkul kıymetlerin fon adına ilgili hesapta bloke edilmesi de zorunlu tutuluyor.
Böylece işlem açısından yalnızca menkul kıymetin repo işlemine konu edilmesi yeterli olmayacak. İşlemin geçerliliği için belirlenen sürede bildirim yapılması ve gerekli blokajın gerçekleştirilmesi gerekecek.
Süreye uyulmaması halinde işlem geçersiz olacak
Yeni düzenlemenin en önemli sonucu, belirlenen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde ortaya çıkıyor. İşleme konu menkul kıymetlerin Takasbank'ın belirlediği saate kadar bildirilmemesi ya da fon adına ilgili hesapta bloke edilmemesi durumunda işlem geçersiz sayılacak.
Geçersiz hale gelen işlemler, Takasbank'ın yapacağı bildirim doğrultusunda Borsa İstanbul tarafından iptal edilecek. Böylece işlem sonrasında ortaya çıkabilecek bir uyuşmazlığın veya yerine getirilmeyen operasyonel yükümlülüğün nasıl sonuçlandırılacağı da yönetmelik düzeyinde netleştirilmiş oldu.
Düzenleme hangi işlemleri kapsıyor
Burada dikkat çeken nokta, değişikliğin Borsa İstanbul'daki bütün repo işlemlerine yönelik genel bir iptal mekanizması getirmemesi. Yeni hüküm özellikle merkezi takas hizmeti verilmeyen Borsa Repo ve Ters Repo Pazarı işlemlerine odaklanıyor.
Repo işlemi, finansal araçların belirli bir süre sonunda geri alınması taahhüdüyle satılması esasına dayanırken ters repo işleminde finansal araçların geri satılması taahhüdüyle satın alınması söz konusu oluyor. Aracı kurumların gerçekleştirdiği repo ve ters repo işlemlerinde tarafların yükümlülükleri, işlemin konusu olan finansal araçların teslimi, saklanması ve işlem şartlarının yerine getirilmesi gibi unsurları da kapsayan mevcut sermaye piyasası düzenlemeleri çerçevesinde yürütülüyor.
Yeni düzenleme ise merkezi takas hizmetinin verilmediği işlemlerde özellikle menkul kıymetlerin işlem günündeki durumunun daha belirgin biçimde takip edilmesini amaçlayan bir mekanizma oluşturuyor.
Takasbank ve Borsa İstanbul’un görevleri netleşti
Düzenlemeyle birlikte süreçte Takasbank ve Borsa İstanbul'a düşen görevler de birbirinden ayrılmış durumda. İşleme konu menkul kıymetlerin bildirilmesi ve fon adına ilgili hesapta bloke edilmesi tarafların yerine getirmesi gereken temel şartlar arasında yer alırken, bu yükümlülüklerin yerine getirilmediğinin bildirilmesi sürecinde Takasbank devreye giriyor.
Takasbank tarafından yapılacak bildirimin ardından ilgili işlemin Borsa İstanbul tarafından iptal edilmesi öngörülüyor. Böylece işlem geçerliliğine ilişkin kontrolün yalnızca tarafların beyanına bırakılmasının önüne geçilmesi ve merkezi bir kontrol mekanizmasının işletilmesi hedefleniyor.
Repo piyasasında operasyonel disiplin artırılıyor
Repo piyasasında işlemlerin temelinde, finansal araç ile nakit arasındaki belirli vadeye dayalı işlem ilişkisi bulunuyor. Bu nedenle işleme konu menkul kıymetin hangi hesapta tutulduğu, ne zaman bildirildiği ve işlem yükümlülüklerinin zamanında yerine getirilmesi piyasadaki operasyonel sürecin önemli parçalarından biri olarak değerlendiriliyor.
SPK'nın yaptığı son değişiklik, merkezi takas hizmeti verilmeyen işlemler bakımından bu operasyonel adımları doğrudan işlemin geçerlilik şartlarıyla ilişkilendiriyor. Bu yönüyle yeni kural yalnızca teknik bir bildirim değişikliği değil, aynı zamanda işlem sürecindeki yükümlülüklerin yerine getirilmesini doğrudan sonuç doğuran bir şart haline getiriyor.
Yatırımcılar ve fonlar açısından ne değişiyor
Yeni düzenlemenin doğrudan muhatapları, merkezi takas hizmeti verilmeyen kapsamdaki repo ve ters repo işlemlerinin tarafları ile bu işlemlerin operasyonel süreçlerini yürüten kurumlar olacak. Özellikle fon adına yapılan işlemlerde menkul kıymetin ilgili hesapta bloke edilmesi şartının açık şekilde yönetmelikte yer alması, işlem öncesi ve işlem günü kontrollerinin önemini artırıyor.
Bununla birlikte düzenlemenin, Borsa İstanbul'daki tüm pay işlemlerinin veya bütün yatırımcıların gerçekleştirdiği işlemlerin iptal edilmesine yönelik genel bir uygulama olmadığına dikkat etmek gerekiyor. Değişikliğin kapsamı, merkezi takas hizmeti verilmeyen Borsa Repo ve Ters Repo Pazarı işlemleriyle sınırlı bulunuyor.
Yeni dönem 10 Eylül’de başladı
SPK'nın hazırladığı yönetmelik değişikliğinin Resmî Gazete'de yayımlanmasıyla birlikte yeni uygulama 10 Eylül 2026 itibarıyla yürürlüğe girdi. Bundan sonraki süreçte, merkezi takas hizmeti verilmeyen ilgili repo işlemlerinde menkul kıymetlerin Takasbank tarafından belirlenen süre içerisinde bildirilmesi ve fon adına ilgili hesapta bloke edilmesi işlemin geçerliliği açısından kritik hale gelecek.
Belirlenen şartların yerine getirilmemesi halinde ise işlem geçersiz sayılacak ve Takasbank'ın bildirimi doğrultusunda Borsa İstanbul tarafından iptal edilecek. Böylece SPK, repo ve ters repo piyasasında işlem güvenliği ile operasyonel kontrol mekanizmasının daha açık kurallarla yürütülmesini sağlayan yeni bir çerçeveyi uygulamaya koymuş oldu.
