Doğa tutkunlarının ve gökbilimcilerin heyecanla takip ettiği Tam Güneş Tutulması'nın ardından, toplumda yıllardır tartışılan o kritik soru yeniden tırmanışa geçti. Arama motorlarında "Güneş tutulması deprem üretir mi, fay hatlarını harekete geçirir mi?" aramaları rekor kırarken; yerbilimciler, sismologlar ve astronomlar iddialara yanıt verdi.
Güneş Tutulması depremi tetikler mi? Bilimsel veriler ne diyor?
Jeoloji ve astronomi uzmanlarına göre, Güneş tutulmasının büyük depremleri tetiklediğine ya da doğrudan fay hatlarında kırılmaya yol açtığına dair hiçbir bilimsel kanıt veya istatistiksel ilişki bulunmamaktadır.
Olayın fiziki ve jeolojik boyutu 3 temel kritere dayanır:
-
Kütleçekim Etkisi ve Gel-Git: Tutulma sırasında Güneş, Ay ve Dünya aynı doğrultuda hizalanır. Bu durum Ay ve Güneş'in birleşik kütleçekim kuvveti nedeniyle yer kabuğunda ve okyanuslarda gel-git (med-cezir) etkisini milimetrik seviyede artırır.
-
Gerilim Yetersizliği: Hizalanma sebebiyle yer kabuğunda oluşan basınç değişimi milimetrik düzeydedir. Fay hatlarında yüzyıllardır biriken devasa enerjinin yanında, Güneş ve Ay'ın anlık çekim kuvveti bardağı taşırmaya yetmeyecek kadar küçüktür.
-
15 Günde Bir Tekrarlanan Düzen: Ay ve Güneş'in kütleçekim kuvvetlerinin birleştiği bu hizalanma konumu, her Yeniay ve Dolunay evresinde (yani 15 günde bir) zaten yaşanır. Tutulma anı sihirli veya ekstra bir kütleçekim gücü yaratmaz. Eğer bu çekim kuvveti büyük depremler üretseydi, her 15 günde bir yıkıcı depremlerin yaşanması gerekirdi.
1999 Marmara Depremi'nde Güneş tutulması oldu mu?
Kamuoyunda "Güneş tutulması deprem getirir" algısının kırılamamasının en büyük nedeni 1999 yılındaki felakettir. 1999 yılında Güneş tutulması 11 Ağustos günü gerçekleşmiş, 17 Ağustos Gölcük Depremi ise tutulmadan 6 gün sonra meydana gelmiştir.
Gölcük Depremi'nin tutulmadan 6 gün sonra yaşanması toplum hafızasında iki olayı birbiriyle ilişkilendirmiştir. Ancak bilim insanları, yüzlerce yıllık küresel deprem ve tutulma kayıtlarını incelediklerinde; tutulma zamanları ile büyük deprem periyotları arasında hiçbir doğrusal bağ olmadığını raporlamıştır. 1999 yılındaki durum tamamen trajik bir zamanlama tesadüfünden ibarettir.
Uzmanlar ne diyor?
Yerbilimciler, depremlerin yerin kilometrelerce altında, fay hatlarındaki tektonik plaka hareketleri ve stres birikimi sonucu oluştuğunu vurgulamaktadır. Gökyüzündeki mekanik hizalanmaların deprem riskini artırdığına dair iddiaların bilimsel bir temeli bulunmamaktadır.
