Küresel tarım emtia piyasalarında geçen ay sert fiyat hareketleri yaşandı ve başta buğday olmak üzere temel gıda ürünlerinin fiyatları belirgin şekilde yükseldi. El Nino hava olayının Güney Amerika, Güneydoğu Asya ve Avustralya'da etkisini artırması, dünya genelinde süren kuraklık ve Rusya-Ukrayna savaşının Karadeniz limanlarına verdiği zarar, temmuz ayı boyunca tarım ürünleri fiyatlarını yukarı yönlü baskıladı. Sektör uzmanları, bu tablonun önümüzdeki dönemde de sürebileceğine dikkat çekiyor.
Chicago Borsası'nda buğdayda yüzde 8,5'lik sıçrama
ABD merkezli Chicago Ticaret Borsası'nda işlem gören tarım ürünlerinin kile başına fiyatları temmuz ayında genele yayılan bir yükseliş kaydetti. Buğday fiyatı yüzde 8,5 artışla öne çıkarken, mısırda yüzde 6,4, soya fasulyesinde yüzde 3,8 ve pirinçte yüzde 5 oranında değer kazancı görüldü. Bu yükselişle birlikte buğdayın kile başına fiyatı 7,1125 dolara, soya fasulyesinin kile başına fiyatı ise 12,5650 dolara ulaştı. Söz konusu seviyeler, her iki ürün için de Mayıs 2024'ten bu yana kaydedilen en yüksek fiyatlar olma özelliği taşıyor.
Yükseliş yalnızca Chicago Borsası ile sınırlı kalmadı. ABD merkezli Intercontinental Exchange'de (ICE) libre bazında işlem gören ürünlerde de benzer bir tablo oluştu. Kahve fiyatları yüzde 6,2, pamuk fiyatları ise yüzde 5 değer kazandı. Kakaonun ton başına fiyatı yüzde 6,3 yükselirken, şeker fiyatları küresel arz fazlası beklentisiyle yüzde 2,6 geriledi.
El Nino, Brezilya ve Vietnam'da kahve üretimini tehdit ediyor
Fiyat hareketlerinin en belirgin nedenlerinden biri El Nino hava olayının etkisini artırması oldu. Söz konusu iklim olgusu özellikle Güney Amerika ve Güneydoğu Asya'da hissediliyor ve bölgedeki tarımsal üretimi doğrudan etkiliyor. Dünyanın en büyük "arabica" türü kahve üreticisi ve ihracatçısı konumundaki Brezilya ile en büyük "robusta" türü kahve üreticilerinden Vietnam'da hava sıcaklıklarının mevsim normallerinin üzerine çıkması ve yağışların azalması, kahve fiyatlarındaki yükselişin temel gerekçesi olarak öne çıktı.
Uzmanlara göre bu iki ülkedeki sıcaklık artışı, kahve ağaçlarının çiçeklenme sürecini olumsuz etkiliyor. Çiçeklenmenin azalması ise önümüzdeki dönemde rekoltede düşüş yaşanabileceği anlamına geliyor. Bu beklentiler doğrultusunda yatırımcıların borsa yatırım fonları üzerinden kahve pozisyonlarını artırdığı görülüyor.
El Nino'nun etkisi pamuk piyasasında da kendini gösterdi. Hindistan'da olumsuz iklim koşulları nedeniyle pamuk ekim alanlarının daralması, fiyatları yukarı yönlü etkileyen bir diğer faktör oldu. Çin'in Sincan bölgesinde etkili olan aşırı sıcak hava dalgası da pamuk fiyatlarındaki artışa katkı sağladı.
Batı Afrika'da şiddetli yağışlar kakao üretimini riske atıyor
Kakao piyasasında ise farklı bir iklimsel risk fiyatlara yansıdı. Dünyanın en büyük kakao üreticisi konumundaki Fildişi Sahili ve Gana'da etkili olan şiddetli yağışlar, kakao ağaçlarında görülen siyah kabuk hastalığının yayılma riskini artırdı. Bu durum, piyasada üretim kaybına yönelik endişeleri güçlendirerek kakao fiyatlarının yükselmesine zemin hazırladı.
Şeker piyasasında ise tablo tam tersi yönde şekillendi. Küresel şeker arzının önümüzdeki dönemde bol olacağına dair beklentiler, üretim tarafındaki risklere rağmen fiyatlar üzerinde baskı oluşturmaya devam ediyor ve bu durum şeker fiyatlarındaki düşüşün temel nedeni olarak gösteriliyor.
"Buğday üretimi Avustralya, ABD, Fransa ve Almanya'da risk altında"
Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, yaptığı değerlendirmede El Nino hava olayına ilişkin risklerin buğday fiyatları üzerinde belirleyici olmaya devam ettiğini söyledi. Ergezen, El Nino'nun bazı bölgelerde hava sıcaklıklarının mevsim normallerinin üzerine çıkması anlamına geldiğini, bunun da daha az yağışlı bir hava düzenine işaret ettiğini belirtti.
Bu hava olayının başta Güney Amerika, Güneydoğu Asya ve Avustralya olmak üzere birçok bölgede üretim endişelerini artırdığını aktaran Ergezen, dünya buğday üretiminde önemli paya sahip Avustralya, ABD, Fransa ve Almanya'da son dönemde hava sıcaklıklarının olağanın oldukça üzerinde seyrettiğine dikkati çekti. Ergezen, bu tablonun buğday piyasasında endişelere yol açtığını, üretim tahminlerinin bu doğrultuda aşağı yönlü revize edildiğini ve söz konusu revizyonların fiyatlardaki yükselişi tetiklediğini ifade etti.
El Nino etkisinin 2027 yılının Şubat ayına kadar sürmesinin beklendiğini vurgulayan Ergezen, bu etkinin yalnızca buğdayla sınırlı kalmadığını, pamuk, pirinç, kakao ve kahve gibi birçok tarım ürününde de hissedildiğini sözlerine ekledi.
"Kurumsal yatırımcılar enflasyona karşı emtiaya yöneliyor"
ABD merkezli Round Lakes Commodities'in kurucu ortaklarından Tore Alden ise buğday piyasasındaki yükselişin güçlü talep tarafından desteklendiğini belirtti. Alden, genel olarak hava koşullarının elverişli seyretmesine karşın ABD'nin bazı bölgelerinde son bir ayda ortalamanın üzerinde seyreden sıcak havaların, buğday veriminde düşüş yaşanma olasılığını artırdığını kaydetti.
Konuya daha geniş bir çerçeveden bakan Alden, artan petrol fiyatlarının enerji ve ulaşım maliyetlerinde yol açabileceği olası artışlara karşı korunmak isteyen kurumsal yatırımcıların emtia piyasasına yönelmesinin de buğdaydaki yükselişe katkı sağladığını söyledi.
