KENAN YEŞİL/MANŞETİZ- Türkiye’nin zeytin ve zeytinyağı ihracatında en önemli pazarlarından biri olan Amerika Birleşik Devletleri’nde yeni tarife dönemi başladı. ABD Ticaret Temsilciliği (USTR) tarafından yürütülen Section 301 soruşturması kapsamında alınan nihai kararın ardından Türkiye’den ABD’ye gönderilecek zeytin ve zeytinyağı ürünlerine, mevcut taban gümrük vergisine ek olarak yüzde 12,5 oranında tarife uygulanmaya başlandı. Karar 24 Temmuz 2026 itibarıyla yürürlüğe girdi.
ABD yönetiminin zeytinyağı ithalatında gümrük tarifelerini yeniden düzenlemesi, Türk zeytin ve zeytinyağı sektöründe deprem etkisi yarattı. Zeytinyağı ihracatının büyük bir bölümü Ege İhracatçı Birlikleri (EİB) üzerinden gerçekleştirilirken konuya ilişkin acil bir durum değerlendirmesi yapan Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği (EZZİB) Yönetim Kurulu Başkanı Emre Uygun, ABD’nin zeytinyağı ithalatına yönelik uygulamaya koyduğu yüzde 12.5’lik yeni ek vergi kararını sert bir dille eleştirdi. ABD’nin Türk zeytinyağına getirdiği gümrük duvarlarının haksız bir rekabet ortamı yarattığını belirten Uygun, hasat dönemi öncesinde bu kararda ivedilikle bir düzeltme yapılmaması durumunda Türk ihracatçısının en önemli pazarında havlu atma riskiyle karşı karşıya kalacağını vurguladı.
Uygun, hem ambalajlı hem de dökme zeytinyağında Türkiye’nin en büyük birinci pazarı olan ABD’de alınan bu kararın, ihracatçıyı durma noktasına getirecek kadar ağır bir darbe olduğunu ifade etti.
Sektörün en büyük pazarı ABD
Yeni tarife, Türk zeytincilik sektörünün ABD pazarındaki güçlü konumu nedeniyle önem taşıyor. 2024/25 ihracat sezonunun 9 aylık döneminde Türk zeytincilik sektörü 480 milyon dolarlık ihracat gerçekleştirirken, bunun 118 milyon doları ABD pazarından elde edildi. Böylece sektörün her 100 dolarlık ihracat gelirinin 25 doları ABD’den geldi.
Zeytinyağında ise ABD pazarının ağırlığı daha da yüksek. Aynı dönemde Türkiye, 44 bin 97 ton zeytinyağı ihracatı gerçekleştirirken, bunun 19 bin 41 tonu ABD’ye gönderildi. Böylece Türkiye’nin ihraç ettiği her 100 ton zeytinyağının 43 tonu ABD pazarına gitti. ABD’ye zeytinyağı ihracatı bir önceki sezonun aynı dönemine göre miktar bazında yüzde 54 arttı.
4,7 milyon kilogramlık ihracat
ABD pazarı 2026 yılında da Türk zeytinyağı ihracatında önemini korudu. Yılın ilk 6 ayında ABD’ye gerçekleştirilen 4 milyon 712 bin 373 kilogramlık zeytinyağı ihracatından 20 milyon 577 bin 863 dolar gelir elde edildi.
Bu tablo, yeni tarifenin yalnızca teorik bir vergi yükü olmadığını, Türk ihracatçısının önemli bir pazarında maliyet ve rekabet baskısı yaratabileceğini ortaya koyuyor.
AB’ye yüzde 10, Tunus’a sıfır vergi avantajı
Yeni uygulamada Türkiye açısından rekabet koşullarını daha kritik hale getiren bir başka unsur ise rakip ülkeler arasındaki tarife farklılığı oldu.
EZZİB’in üyelerine yaptığı bilgilendirmeye göre AB menşeli ürünler için yüzde 10’luk tarife, mevcut taban tarifeyi de içerecek şekilde uygulanacak. Akdeniz havzasındaki önemli rakiplerden Tunus ise yeni ek tarife uygulamasının dışında tutulacak ve yalnızca mevcut taban gümrük vergisine tabi olmaya devam edecek.
Böylece Türk zeytin ve zeytinyağı ihracatçısının ABD pazarında bazı rakiplerine kıyasla daha yüksek bir vergi yüküyle karşı karşıya kalması gündeme geldi.
Sektör haksız rekabet için girişim başlattı
EZZİB, kararın Türkiye’nin zeytin ve zeytinyağı ihracatı üzerindeki olumsuz etkilerinin azaltılması ve Türkiye aleyhine oluşan haksız rekabet koşullarının düzeltilmesi amacıyla gerekli girişimlerin sürdürüldüğünü bildirdi.
Sektör açısından ABD pazarının önemi, yalnızca mevcut ihracat rakamlarıyla da sınırlı değil. EİB verilerine göre ABD, Türk zeytincilik sektörünün 2024/25 sezonunda en fazla ihracat yaptığı ülke olurken, sektör ABD pazarındaki konumunu güçlendirmek için çalışmalarını sürdürüyor. EZZİB Başkanı Emre Uygun daha önce ABD pazarında yüzde 10 pazar payına ulaşmayı hedeflediklerini açıklamıştı.
Yeni yüzde 12,5’lik ek tarife ise sektörün büyüme hedeflerinin yanı sıra mevcut ihracat hacminin korunması açısından da yeni bir sınav olarak öne çıktı.
Rakip ülkeler rekabet avantajı yakaladı
Yeni vergi paketindeki en büyük adaletsizliğin Türkiye'nin küresel pazardaki en büyük rakiplerine sağlanan ayrıcalıklar olduğunu dile getiren EZZİB Başkanı Emre Uygun, gümrük duvarlarındaki çifte standardı gözler önüne sererek, “Bu yeni tarife uygulamasıyla birlikte tedarikçi ve üretici ülke olarak Türkiye maalesef en dezavantajlı konuma getirildi. Pazardaki en büyük rakiplerimizden olan Tunus, yüzde 0 vergi oranıyla bu yeni düzenlemeden tamamen muaf tutulmuştur. Bunun yanı sıra Avrupa Birliği üreticilerine yüzde 10 vergi uygulanırken, Türkiye’ye yüzde 12.5 vergi getirilmesi kabul edilemez bir haksız rekabettir. Rekabetçiliğimizi zaten zor koruduğumuz bu kritik dönemde, böyle bir vergi dezavantajı ihracatçımızın belini bükecektir" dedi.
Amerika pazarı tamamen kaybedilebilir
Zeytinyağı hasat dönemine yaklaşık 3 ay gibi kısa bir süre kaldığını ve bu süreçte küresel piyasalardaki fiyat ile kur dengelerinin henüz belirsizliğini koruduğunu hatırlatan Uygun, sektörün son dönemdeki kan kaybına da dikkat çekti. Zeytinyağı ihracatında sezon bazında yüzde 50’yi aşan, ilk 6 ayda ise yüzde 30 seviyesine ulaşan bir düşüş yaşandığını doğrulayan Uygun, ABD pazarının kapanması durumunda Türk zeytinyağının İspanya ve İtalya gibi diğer büyük üretici ülkelere hammadde olarak satılma riskinin doğacağını söyledi. İhracattaki düşüşün temel nedeninin bugüne kadar rekolte eksikliği olduğunu belirten Uygun, yeni sezonda iyi bir ürün beklentisi içinde olmalarına rağmen gümrük engeli yüzünden bu avantajı kullanamamaktan endişe ettiklerini aktardı.
Ticaret Bakanlığı’na başvuru yapıldı
EZZİB olarak gümrük krizinin çözülmesi adına resmi kanallardan hızlıca harekete geçtiklerini belirten Emre Uygun, Ticaret Bakanlığı ve ilgili tüm bürokrasi nezdinde girişimlerde bulunarak resmi yazı yazdıklarını ifade etti. Sektör temsilcisi, zeytin ve zeytinyağı üreticisi ailelerin haklarını korumak adına basında yer alacak haberlerin ve oluşturulacak toplumsal hassasiyetin, bakanlığın yürüteceği diplomatik görüşmelerde ellerini güçlendireceğini de sözlerine ekledi.
Diplomatik ilişkilerin ekonomiye yansıması bekleniyor
Türkiye ile ABD arasında son dönemde siyasi zeminde yakalanan olumlu ve ılıman iklimin iş dünyasına da can suyu olması gerektiğini savunan Uygun, "Hükümetler arası ve siyasi olarak ilişkilerimizin iyiye gittiğini görüyoruz. Ancak iş adamları ve ekonomi dünyası olarak bizler, bu diplomatik başarıların ekonomik ve ticari ilişkilere de acilen yansımasını bekliyoruz" dedi.
