Okulların açılmasına kısa süre kala ailelerin kırtasiye alışverişi telaşı başladı. Renkli kalemler, kokulu silgiler, figürlü çantalar ve çeşitli plastik ürünler çocukların ilgisini çekerken, özellikle kaynağı belirsiz ve standartları konusunda şüphe bulunan ürünler sağlık açısından risk oluşturabiliyor.
Ticaret Bakanlığı'nın ürün güvenliği denetimlerinde bazı kırtasiye ürünlerinde mevzuata aykırı kimyasal maddeler ve limitlerin üzerinde ağır metal tespit edildiği görülürken, uzmanlar velileri ürün seçerken yalnızca fiyata ve görünüme bakmamaları konusunda uyarıyor.
Peki kırtasiye ürünlerinde hangi maddeler risk oluşturabilir? Azo boyar maddeler, fitalatlar ve ağır metaller neden önem taşıyor? Veliler alışveriş sırasında hangi işaretlere ve bilgilere dikkat etmeli?
Kırtasiye ürünlerinde hangi maddeler risk oluşturuyor?
Çocuklar kalem, silgi, çanta, matara, oyun hamuru ve boya gibi ürünlerle uzun süre temas edebiliyor. Özellikle küçük çocukların bazı ürünleri ağızlarına götürmesi, ürün güvenliğini daha da önemli hale getiriyor.
Azo boyar maddeler
Azo boyar maddeler, çeşitli tüketici ürünlerine renk vermek amacıyla kullanılan kimyasallar arasında yer alıyor. Bazı azo boyar maddelerin parçalanması sonucunda insan sağlığı açısından zararlı aromatik aminler oluşabiliyor.
Bu nedenle özellikle çocukların cildiyle uzun süre temas eden tekstil ürünleri ve benzeri malzemelerde kullanılan boyar maddelerin mevzuata uygun olması önem taşıyor. Bazı maddeler ciltte hassasiyet ve alerjik reaksiyonlara yol açabilirken, belirli aromatik aminlerin kanserojen özellik taşıdığı biliniyor.
Fitalatlar
Fitalatlar, özellikle PVC gibi plastikleri daha esnek hale getirmek amacıyla kullanılan kimyasalların oluşturduğu bir gruptur.
Bazı fitalatlar endokrin sistem üzerindeki etkileri nedeniyle sağlık açısından yakından takip ediliyor. Çocuklarda maruziyetin azaltılması amacıyla oyuncaklar ve çocuk ürünlerinde belirli fitalatların kullanımına yönelik kısıtlamalar bulunuyor.
Bu nedenle özellikle esnek plastik içeren ürünlerde mevzuata uygunluk ve güvenilir üretici bilgisi önem taşıyor.
Ağır metaller
Kurşun, kadmiyum ve cıva gibi ağır metaller de ürün güvenliği açısından önem taşıyan maddeler arasında bulunuyor.
Özellikle çocuk ürünlerinde belirli ağır metallerin kullanımına yönelik sınırlandırmalar bulunuyor. Yüksek düzeyde kurşuna maruz kalmanın çocukların sinir sistemi ve gelişimi üzerinde olumsuz etkileri olabileceği biliniyor.
Bu nedenle boya, plastik, metal aksesuar ve benzeri malzemelerde kullanılan hammaddelerin güvenlik standartlarına uygun olması gerekiyor.
Kırtasiye alışverişinde CE işareti ne anlama geliyor?
Velilerin ürün ambalajında karşılaşabileceği CE işareti, ürünün ilgili Avrupa Birliği teknik mevzuatının gerektirdiği uygunluk şartlarını karşıladığını üreticinin beyan ettiğini gösteren bir işarettir.
Ancak CE işareti, her ürün için "sağlığa tamamen zararsız" anlamına gelmez. Hangi mevzuatın uygulandığı ve ürünün hangi kategoriye girdiği önem taşır.
Bu nedenle yalnızca ambalajdaki tek bir sembole bakmak yerine ürünün üreticisinin, ithalatçısının ve kullanım bilgilerinin de kontrol edilmesi gerekir.
TS EN 71 işareti ne demek?
Özellikle oyuncak niteliğindeki ürünlerde TS EN 71 standardı önemli bir referanstır. Bu standart, oyuncakların mekanik ve fiziksel özellikleri, yanıcılık ve belirli kimyasal unsurlar açısından güvenlik gerekliliklerini kapsayan standartlar serisidir.
Ancak her kırtasiye ürünü otomatik olarak oyuncak kabul edilmez. Bu nedenle ürünün kullanım amacı ve hangi mevzuat kapsamında değerlendirildiği dikkate alınmalıdır.
Oyun hamuru, parmak boyası veya çocukların oyun amacıyla kullandığı bazı ürünlerde ilgili ürün güvenliği gerekliliklerinin karşılanıp karşılanmadığı ambalaj ve üretici bilgileri üzerinden kontrol edilmelidir.
TSE belgesi olmayan ürün alınmamalı mı?
TSE markası veya belgesi, belirli ürün ve şartlar kapsamında Türk Standardları Enstitüsü tarafından verilen uygunluk belgelerini ifade eder. Ancak her güvenli ürünün mutlaka TSE belgeli olması gerektiği anlamına gelmez.
Bu nedenle "TSE yoksa ürün kesinlikle tehlikelidir" şeklinde genelleme yapmak doğru değildir. Asıl önemli olan ürünün tabi olduğu mevzuatın gereklerini karşılaması ve güvenilir bir üretici ya da ithalatçı tarafından piyasaya sunulmasıdır.
Veliler kırtasiye alışverişinde nelere dikkat etmeli?
1. Üretici ve ithalatçı bilgilerini kontrol edin
Ambalaj üzerinde üretici veya ithalatçı firmanın adı, adresi ve gerekli iletişim bilgilerinin bulunmasına dikkat edin.
Menşei, kullanım talimatı ve yaş grubu gibi bilgilerin bulunmadığı ya da son derece belirsiz olduğu ürünlere karşı temkinli olun.
2. Aşırı yoğun kokulu ürünlere dikkat edin
Kokulu silgi, kalem veya plastik ürünlerin güçlü bir kokuya sahip olması tek başına ürünün tehlikeli olduğunu göstermez. Ancak yoğun ve rahatsız edici koku, ürünü satın almadan önce içeriği ve üreticiyi kontrol etmek için bir neden olabilir.
Özellikle çocukların uzun süre temas edeceği ürünlerde güvenilir markaların tercih edilmesi önem taşıyor.
3. Boyası çıkan ürünleri tercih etmeyin
Kalem, çanta veya diğer ürünlerin yüzeyinden kolayca boya çıkması, ürünün kalitesi ve güvenliği konusunda soru işareti oluşturabilir.
Özellikle çocukların elleriyle sık temas ettiği ürünlerde yüzeyin dayanıklılığına ve üretici bilgilerinin bulunmasına dikkat edilmesi gerekiyor.
4. Yüz ve parmak boyalarında ürün bilgisini inceleyin
Çocukların doğrudan cildiyle temas eden boya ve benzeri ürünlerde kullanım talimatları, yaş uyarıları, üretici bilgileri ve ilgili güvenlik işaretleri mutlaka kontrol edilmeli.
Ürünün oyuncak mı, kozmetik mi veya başka bir ürün kategorisinde mi değerlendirildiği de önem taşıyor.
5. GÜBİS'ten ürünleri kontrol edin
Veliler, Ticaret Bakanlığı tarafından işletilen Güvensiz Ürün Bilgi Sistemi (GÜBİS) üzerinden piyasada güvensiz olduğu tespit edilen ürünleri ve alınan önlemleri kontrol edebilir.
Özellikle okul alışverişi öncesinde çocuğun kullanacağı ürünlerin marka ve model bilgilerini bu sistem üzerinden kontrol etmek, riskli ürünlerden kaçınmaya yardımcı olabilir.
En ucuz ürün her zaman en iyi seçenek değil
Kırtasiye alışverişinde fiyat önemli bir kriter olsa da çocukların gün boyunca temas edeceği ürünlerde yalnızca ucuzluğa göre karar vermek doğru olmayabilir.
Güvenilir üretici veya ithalatçı bilgisi bulunan, kullanım amacı ve yaş grubu açıkça belirtilen, gerekli güvenlik işaretleri ve mevzuat bilgileri bulunan ürünlerin tercih edilmesi daha sağlıklı bir alışveriş için önem taşıyor.
Özellikle çocukların ağzına götürebileceği, ciltle uzun süre temas eden veya oyun amacıyla kullanılan ürünlerde ürün güvenliği konusunda daha dikkatli olunması gerekiyor.
