Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Türkiye’nin ilk Ay görevi kapsamında geliştirilen uzay aracının üretim, montaj ve entegrasyon çalışmalarının tamamlandığını açıkladı. Yüzde 80’in üzerinde yerlilik oranına sahip yaklaşık 3,5 tonluk araç, çevresel testlerin ardından fırlatma hazırlıkları için ABD’ye gönderilecek. Kacır, hava, saha ve yörünge koşullarının uygun olması halinde Ay Uzay Aracı’nın 2027’nin ilk aylarında uzaya gönderilmesinin hedeflendiğini belirtti. Bakan ayrıca görevin başarıyla tamamlanması halinde Türkiye’nin Ay’a erişen dokuzuncu ülke, bu misyonu gerçekleştiren ilk Müslüman ülke olacağını söyledi.
Türkiye’nin uzay çalışmalarında bir süredir hazırlıkları devam eden Ay görevi, yeni bir aşamaya geldi. Milli Uzay Programı kapsamında geliştirilen Ay Uzay Aracı’nın üretim, montaj ve entegrasyon süreçlerinin tamamlanmasının ardından araç, uçuş öncesindeki en kritik süreçlerden biri olan sistem seviyesi çevresel testler için TUSAŞ bünyesindeki Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezi’ne gönderildi.
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, 14 Eylül’de TÜBİTAK UZAY OPMER’de düzenlenen Ay Araştırma Programı basın toplantısında projenin ulaştığı noktaya ilişkin bilgiler verdi. Açıklamalar, Türkiye’nin ilk derin uzay görevi olarak tanımlanan Ay Araştırma Programı’nda üretim aşamasının geride bırakıldığını ve artık uçuş öncesi testlere geçildiğini ortaya koydu.
Ay Uzay Aracı için üretim tamamlandı
Ay görevinin merkezinde bulunan uzay aracının yaklaşık 3,5 ton ağırlığında olduğu ve yüzde 80’in üzerinde yerlilik oranıyla geliştirildiği açıklandı. Bakan Kacır’ın verdiği bilgilere göre araçta, Türkiye’nin daha önce İMECE ve TÜRKSAT 6A gibi uydu projelerinde geliştirdiği uçuş bilgisayarı, haberleşme, güç, ısıl kontrol ve yörünge operasyonları alanındaki kabiliyetlerden yararlanıldı.
Bu aşamanın tamamlanması, projenin yalnızca bir uydu üretiminden ibaret olmadığını da ortaya koyuyor. Ay görevi için geliştirilen araç, Dünya çevresindeki yörüngeden Ay transfer yörüngesine geçecek, ardından Ay yörüngesine girecek ve bilimsel çalışmaların ardından görevin son aşamasında Ay yüzeyine ulaşması planlanıyor. Türkiye Uzay Ajansı da Ay Görevi Projesi kapsamında uzay aracının Ay yörüngesine ulaşarak bilimsel veri toplamasının ve sonraki aşamada Ay yüzeyine yumuşak iniş gerçekleştirilmesinin hedeflendiğini açıklamıştı.
Sıradaki aşama zorlu çevresel testler
Üretim tamamlanmış olsa da Ay Uzay Aracı’nın fırlatmaya hazır hale gelmesi için önemli bir test süreci bulunuyor. Araç TUSAŞ’taki Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezi’nde çeşitli çevresel koşullara karşı sınanacak.
Bu kapsamda yapılacak testlerle uzay aracının hem fırlatma sırasında karşılaşacağı fiziksel koşullara hem de uzay ortamının zorlu şartlarına dayanıklılığının doğrulanması amaçlanıyor. Açıklanan test programında ısıl vakum testleriyle uzay ortamının, yapısal testlerle fırlatma koşullarının ve elektromanyetik uyumluluk testleriyle araç üzerindeki sistemlerin birlikte güvenli şekilde çalışıp çalışmadığının kontrol edilmesi öngörülüyor.
Testlerin tamamlanmasının ardından Ay Uzay Aracı’nın TÜBİTAK UZAY’ın ODTÜ yerleşkesinde yapımı devam eden yeni temiz oda ve entegrasyon tesisine alınması, burada gerçekleştirilecek son kontrollerin ardından ise fırlatma için ABD’deki Kennedy Uzay Üssü’ne gönderilmesi planlanıyor.
Türkiye'nin Ay görevi için 2027 hedefi
Ay görevinde takvim açısından en dikkat çekici açıklama ise fırlatma tarihi oldu. Bakan Kacır, hava, saha ve yörünge koşullarının uygun olması durumunda Ay Uzay Aracı’nın 2027 yılının ilk aylarında uzaya gönderilmesinin hedeflendiğini söyledi.
Kacır, 2022 yılının başında resmen başlatılan Ay Araştırma Programı’nda toplam ilerleme seviyesinin yüzde 77’ye ulaştığını da açıkladı. Bu oran, aracın üretiminin tamamlanmasına rağmen görevin tamamlanmış olmadığına; testler, entegrasyon, fırlatma ve uzay operasyonları gibi farklı aşamaların halen devam ettiğine işaret ediyor.
Burada özellikle dikkat edilmesi gereken nokta, 2027 tarihinin kesinleşmiş bir fırlatma günü olarak açıklanmamış olması. Bakanlığın açıklamasında tarih, hava, saha ve yörünge koşullarının elvermesine bağlı bir hedef olarak ifade edildi. Dolayısıyla görev takviminin test sonuçları ve fırlatma şartlarına göre değişebilmesi mümkün olacak.
Ay yolculuğu yaklaşık iki ay sürecek
Planlanan görev yalnızca aracın Ay’a gönderilmesinden oluşmuyor. Açıklanan senaryoya göre uzay aracı fırlatıldıktan sonra önce Dünya çevresindeki yörüngelerde hareket edecek. Gerçekleştirilecek manevralarla Ay transfer yörüngesine taşınacak araç, yaklaşık iki aylık yolculuğun ardından Ay çevresindeki görev yörüngesine ulaşacak.
Kacır’ın verdiği bilgiye göre aracın Ay yüzeyinden yaklaşık 100 kilometre yükseklikteki kutupsal ve dairesel bir görev yörüngesine yerleşmesi planlanıyor. Burada en az üç ay operasyon yürütülmesi öngörülürken, görevin performansına bağlı olarak bu sürenin 1,5 yıla kadar uzatılabileceği belirtildi.
Bu aşama, Türkiye açısından yalnızca Ay’a ulaşma hedefinin ötesinde bilimsel veri üretme ve derin uzay operasyonlarında deneyim kazanma anlamı taşıyor. Türkiye Uzay Ajansı, Ay görevinin bilimsel ekipmanlar aracılığıyla Ay yüzeyinden veri elde edilmesini ve Türkiye’nin uzay araştırmalarındaki kabiliyetlerinin geliştirilmesini hedeflediğini daha önce açıklamıştı.
Hibrit roket motoru derin uzayda kullanılacak
Projenin en dikkat çekici teknik unsurlarından biri de milli hibrit itki sistemi. Ay Uzay Aracı’nda kullanılacak sistemin, Türkiye’nin kendi imkanlarıyla geliştirdiği hibrit roket motoru teknolojisine dayanacağı açıklandı.
Bakan Kacır, bu hibrit itki sisteminin Ay görevinin kritik unsurlarından biri olacağını ve derin uzayda kullanılmasının Türkiye açısından önemli bir teknoloji kazanımı sağlayacağını belirtti. Türkiye Uzay Ajansı da Ay görevi kapsamında kullanılacak hibrit itki sisteminin DELTAV tarafından geliştirildiğini, sistemin üretim ve uzaya uyumluluk testlerinin sürdüğünü açıklamıştı.
Bu sistemin görevin özellikle yörünge yükseltme ve Ay yörüngesinden ayrılarak yüzeye ulaşma aşamalarındaki manevralarda kullanılması planlanıyor. Böylece Ay görevi, Türkiye’nin yalnızca uzay aracı üretme kapasitesini değil, derin uzayda kullanılabilecek itki teknolojilerini geliştirme kabiliyetini de sınayacak.
“İlk Müslüman ülke” açıklaması
Bakan Kacır’ın açıklamalarında dikkat çeken bir diğer başlık ise Ay görevinin Türkiye’ye kazandıracağı uluslararası konum oldu.
Kacır, bugüne kadar Ay’a erişmeyi başaran ülkelerin sayısının sekiz olduğunu belirterek Türkiye’nin görevi başarıyla tamamlaması halinde dokuzuncu ülke olacağını ifade etti. Bakan ayrıca Türkiye’nin bu misyonu gerçekleştiren ilk Müslüman ülke olacağını söyledi. Bu ifade, gerçekleşmesi planlanan göreve ilişkin Bakan Kacır’ın yaptığı bir hedef ve tanımlama olarak aktarılıyor; dolayısıyla söz konusu statü, görevin başarıyla tamamlanmasına bağlı.
Türkiye’nin Ay programı, Milli Uzay Programı içerisinde insanlı uzay misyonundan sonra daha uzak hedeflere yönelen başlıklardan biri olarak öne çıkıyor. Ülke, ilk Türk astronot Alper Gezeravcı’nın 2024 yılında Uluslararası Uzay İstasyonu’na gönderilmesiyle insanlı uzay görevinde ilk deneyimini yaşamıştı. Ay görevi ise bunun ötesinde, Türkiye’nin derin uzay koşullarında kendi geliştirdiği bir araçla faaliyet yürütmesini hedefliyor.
Türkiye'nin uzay programında yeni dönem
Ay görevinin geldiği aşama, Türkiye’nin son yıllarda uydu teknolojilerinde geliştirdiği altyapının daha uzak hedeflere taşınması açısından da önem taşıyor. TÜBİTAK UZAY tarafından geliştirilen TÜRKSAT 6A’da yüzde 80’in üzerinde yerlilik oranına ulaşılması, İMECE gibi milli gözlem uydularında kazanılan tecrübe ve Türkiye’nin uzay sistemlerinin tasarım, üretim ve test süreçlerinde elde ettiği deneyim, Ay aracı projesine aktarılan teknolojik birikimin parçalarını oluşturuyor.
Önümüzdeki süreçte gözler artık Ay Uzay Aracı’nın TUSAŞ’taki testlerinde olacak. Testlerin başarıyla tamamlanmasının ardından araç son kontroller için TÜBİTAK UZAY tesislerine alınacak ve daha sonra fırlatma hazırlıkları kapsamında Kennedy Uzay Üssü’ne gönderilecek.
Türkiye’nin hedeflediği Ay görevi açısından kritik eşik ise 2027’nin ilk aylarında gerçekleştirilebilecek fırlatma olacak. Ancak bu tarihin kesin bir takvimden ziyade mevcut şartlara bağlı hedef olduğu özellikle vurgulanıyor. Görevin başarılı olması durumunda Türkiye, kendi geliştirdiği yüksek yerlilik oranına sahip bir derin uzay aracıyla Ay’a ulaşma ve Ay çevresinde bilimsel operasyon yürütme hedefinde yeni bir aşamaya geçmiş olacak.
