Tarih kitapları genellikle devasa ordulardan, büyük anlaşmalardan ve dahi liderlerden bahseder. Ancak bazen, koca bir imparatorluğun çöküşü ya da bir savaşın kaderi; tek bir kelimenin yanlış çevrilmesine, eksik bir anahtara veya şoförün yanlış yola sapmasına bağlıdır.
İnsanlık tarihi, planlanmış stratejilerin ve rasyonel kararların bir toplamı değildir. Bazen kelebek etkisi, kendini bir bürokratın dil sürçmesinde veya bir mühendisin birim hatasında gösterir. Bu "küçük" ama devasa sonuçlu hatalar, bugün içinde yaşadığımız dünyanın sınırlarını, teknolojisini ve hatta nüfusunu belirledi.
İşte "Bu kadar da olmaz" dedirten, dünyayı kazara değiştiren o tarihi yanlış anlamalar...
Berlin Duvarı'nın yıkılmasını hızlandıran basın toplantısı
20. yüzyılın en ikonik anlarından biri, Soğuk Savaş'ın simgesi Berlin Duvarı'nın yıkılmasıydı. Ancak bu olay, Doğu Alman hükümetinin planlı bir kararı değil, bir iletişim kazasının sonucuydu.
Hata ne?
9 Kasım 1989'da, Doğu Alman Politbüro sözcüsü Günter Schabowski'ye yeni seyahat düzenlemeleriyle ilgili bir not iletildi. Notta, vatandaşların Batı'ya geçiş yapabileceği ancak bunun için vize başvurusu yapmaları gerektiği yazıyordu.
Nasıl yaşandı?
Schabowski notu önceden okumamıştı. Canlı yayında bir gazetecinin "Bu düzenleme ne zaman yürürlüğe girecek?" sorusuna notu karıştırarak, "Benim bildiğim kadarıyla... hemen, şu andan itibaren" cevabını verdi.
Bu cevabı duyan binlerce Doğu Berlinli, sınır kapılarına akın etti. Şaşkın sınır muhafızları, yukarıdan emir alamayınca kitleyi durduramadı ve kapıları açtı. Duvar, o gece kazara yıkılmaya başladı.
"Mokusatsu" tartışması ve Hiroşima
II. Dünya Savaşı'nın sonunu getiren atom bombası trajedisinin arkasında, Japonca bir kelimenin Amerikan yönetimi tarafından en sert şekilde yorumlanması yatıyor olabilir.
Hata ne?
1945'te Müttefikler, Japonya'nın koşulsuz teslim olmasını talep eden Potsdam Deklarasyonu'nu yayınladı. Japon Başbakanı Kantaro Suzuki, basın toplantısında hükümetin bu konudaki tavrını açıklarken "mokusatsu" kelimesini kullandı.
Nasıl yaşandı?
"Mokusatsu" kelimesi Japonca'da hem "yorum yapmamak, sessiz kalmak" hem de "görmezden gelmek, aşağılamak" anlamına gelebilir. Suzuki, "Şu an için yorum yapmıyoruz" demek istemişti. Ancak Amerikalı çevirmenler kelimeyi "aşağılayıcı bir reddediş" olarak çevirdi.
ABD Başkanı Harry Truman, Japonya'nın barış teklifini aşağılayarak reddettiğini düşündü ve 10 gün sonra Hiroşima'ya atom bombası atılması emrini verdi.
Titanik'te unutulan anahtar
"Batmaz" denilen Titanik'in 1912'deki trajik batışının arkasında, geminin kaptanının veya mimarının hatasından çok, son dakikada yaşanan bir görev değişimi ve unutkanlık yatıyor.
Hata ne?
Geminin denize açılmasına çok kısa bir süre kala, ikinci kaptan David Blair'in yerine daha deneyimli bir isim getirildi. Blair, alelacele gemiden ayrılırken, dürbünlerin kilitli olduğu dolabın anahtarını cebinde unuttu.
Nasıl yaşandı?
Gözcü Fred Fleet, dürbün olmadığı için sadece çıplak gözle ufku taramak zorunda kaldı. Fleet, yıllar sonraki ifadesinde "Eğer dürbünümüz olsaydı, buzdağını çok daha erken fark edebilir ve kaçabilirdik" demiştir.
Gemi buzdağına çarptı ve 1500'den fazla insan hayatını kaybetti. Bu olay, denizcilik güvenlik kurallarının tamamen değişmesine neden oldu.
Yanlış rota ve Birinci Dünya Savaşı
20. yüzyılı kana bulayan I. Dünya Savaşı, planlı bir suikasttan çok, bir yön bulma hatasının eseriydi.
Hata ne?
Avusturya-Macaristan Arşidükü Franz Ferdinand, Saraybosna'da daha önce bir suikast girişiminden kurtulmuştu. Şoförüne rotayı değiştirmesi söylenmişti ancak şoför bu emri anlamadı veya unuttu.
Nasıl yaşandı?
Şoför, Arşidük'ün arabasını suikastçıların beklemediği, sakin bir sokak olan Franz Joseph Caddesi'ne soktu. Hatasını fark edip geri manevra yapmaya çalışırken araba durdu. Bu sırada sokaktaki bir kafede oturan suikastçı Gavrilo Princip, Arşidük'ü karşısında buldu ve tetiği çekti.
Bu suikast, I. Dünya Savaşı'nı başlatan fitil oldu ve milyonlarca insanın ölümüne, imparatorlukların yıkılmasına yol açtı.
