KENAN YEŞİL / MANŞETİZ – Türkiye ile Rusya arasındaki yaş meyve sebze ticaretinin ana omurgasını oluşturan domates ihracatında bürokratik kota krizi patlak verdi.
Moskova Ticaret Müşavirliği’nden Ege İhracatçı Birlikleri’ne (EİB) iletilen bilgilendirme yazısında; Rusya Federasyonu tarafından Türkiye menşeli 0702 tarife pozisyonlu taze domates ithalatında kümülatif kotanın Temmuz 2026’da alınan kararla 1 Ağustos 2026’dan geçerli olmak üzere 500 bin tondan 600 bin tona çıkarıldığı hatırlatıldı. Ancak karara eklenen ve yıllık ihracatın 20 bin tonu aşamayacağını hükme bağlayan şart nedeniyle, 2026 yılı tavan sınırının tamamen tükendiği bildirildi. EİB, üyelerine acil duyuru geçerek ihracat operasyonlarının bu tablo dikkate alınarak planlanmasını istedi.
Moskova Ticaret Müşavirliği'nin 2026 yılı kotasının tamamen tükendiğini bildirmesinin ardından sektörün nabzını tutan Ege Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği (EYMSİB) Başkanı Cengiz Balık, krizin perde arkasını ve ihracatçıyı bekleyen tehlikeleri anlattı.
“100 bin tonluk artışı 5 yıla yaydılar”
Resmi duyurunun ardından konunun detaylarını ve sektöre yansımalarını anlatan Ege Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği Başkanı Cengiz Balık, Rusya’nın attığı adımın bir rahatlama değil, örtülü bir kısıtlama olduğunu belirterek, “Daha önceki yıllarda bu kota 500 bin tondu ve her seferinde 50 bin ya da 100 bin ton şeklinde artırılırdı. Kotanız dolana kadar da kesintisiz şekilde ihracata devam edebilirdiniz. Bu yıl kotayı 600 bin tona çıkardılar ancak ilk kez 'yıllık 20 bin tonu aşamaz' şartı koydular. Yani karşı taraf, 'Sana 100 bin tonluk ek kontenjan verdim ama bunu her yıl 20 bin ton olmak üzere 5 yılda kullanacaksın' diyor. Ancak 2026 yılı için ayrılan 20 bin tonluk pay şu an itibarıyla tamamen dolmuş durumda. Dolayısıyla 2027 yılına kadar Rusya’ya normal koşullarda domates ihracatı yapma şansımız kalmadı” dedi.
“Düzeltilmezse 2027 kotası da ilk 2 ayda tükenir”
Meselenin çözümü için Ticaret Bakanlığı ve Moskova Ticaret Müşavirliği nezdinde resmi girişimlerin başlatıldığını dile getiren Balık, sözleşmede bir revizyon yapılmaması durumunda yeni yılda da ihracatçının kilitleneceğine dikkat çekerek, “Birliklerimiz resmi kurumlarla gerekli yazışmaları yaptı ve tablonun vahametini aktardı. Rusya tarafının eski serbest sisteme mi döneceğini yoksa bu katı yıllık kotada mı ısrar edeceğini bekliyoruz. Eğer bir gevşeme veya düzenleme olmazsa, 2027 yılının başında açılacak 20 bin tonluk kota da ilk bir iki ay içerisinde hemen dolar ve ihracat yine durur. Oysa serbest dönemdeki geçmiş verilerimize baktığımızda, Türkiye’nin Rusya’ya yıllık 50-60 bin ton domates ihraç edebilme potansiyeli bulunuyor. Getirilen bu sınır, potansiyelimizin çok gerisinde kalmamıza yol açıyor” diye konuştu.
“Sınırda kalır, 'geri dönen mal satılıyor' algısı oluşur”
İhracatçının zarara uğramaması adına bilgiyi anında ve şeffaf şekilde paylaştıklarını ifade eden Cengiz Balık, ürün sevkiyatlarının derhal durdurulması gerektiğini vurgulayıp, “Kota dolduğu için devletimiz de bu saatten sonra Rusya'ya domates için çıkış evrakı düzenlemez. Düzenlenmemesi de gerekir; çünkü o mal sınıra gittiğinde kapıda kalacak, araç içeri alınmayacak ve ürün Türkiye’ye geri dönecek. Bu sefer de kamuoyunda 'Geri dönen domatesler iç pazarda satılıyor' diye asılsız dedikodular ve spekülasyonlar başlayacak. Firmalarımızın boş yere sandık, kasa ve ambalaj masrafı yapmaması, yüksek navlun bedelleri altında ezilmemesi için sevkiyatları durdurması şart. Elinde malı olan üretici ve ihracatçımız ürününü iç piyasaya ya da Beyaz Rusya ve Avrupa gibi alternatif pazarlara yönlendirmelidir” ifadelerini kullandı.
