Adıyaman'ın dünyaca ünlü Nemrut Dağı Milli Parkı'nda görevli koruma ekipleri, bölgenin doğal mirası sayılan dev etçil çekirgeleri izinsiz olarak toplayan yabancı uyruklu iki kişiyi suçüstü yakaladı. Doğa Koruma ve Milli Parklar (DKMP) Genel Müdürlüğü ile Adıyaman İl Emniyet Müdürlüğü ekiplerinin ortaklaşa yürüttüğü denetimde, antenleriyle birlikte yaklaşık 20 santimetreye ulaşan Saga ephippigera türü 16 çekirge ele geçirildi. Tarım ve Orman Bakanlığı, olayı biyokaçakçılık olarak nitelendirerek şüphelilere toplam 1 milyon 400 bin lira idari para cezası uyguladı. Kayıt altına alınan çekirgeler ise herhangi bir zarar görmeden yeniden doğal yaşam alanına bırakıldı.
Operasyon nasıl gelişti?
UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan ve dev heykelleriyle tanınan Nemrut Dağı, yalnızca tarihi dokusuyla değil son dönemde bölgede sıkça görülen iri cüsseli etçil çekirgelerle de gündeme geliyor. DKMP ekiplerinin park sınırları içinde sürdürdüğü rutin saha denetimi sırasında, bölgede sıra dışı bir şekilde hareket eden iki kişi fark edildi. Ekiplerin şüphe üzerine yaptığı kontrolde, şahısların izin belgesi olmaksızın park sınırları içinde canlı tür topladığı tespit edildi. Adıyaman İl Emniyet Müdürlüğü'nün de dahil olduğu ortak operasyonla yakalanan iki yabancı uyruklu şüpheli hakkında yasal işlem başlatıldı. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, konuya ilişkin yaptığı yazılı açıklamada, doğal mirasın izinsiz şekilde tür toplayıcılığına karşı korunduğunu vurgulayarak kesilen cezanın büyüklüğünün caydırıcılık amacı taşıdığını belirtti.
Bölgede İkinci biyokaçakçılık vakası
Nemrut Dağı'ndaki bu olay, bölgede yaşanan ilk biyokaçakçılık vakası değil. Yaklaşık iki ay önce de yine yabancı uyruklu üç kişi, Nemrut Dağı kırsalında 26 ayrı poşete tek tek yerleştirdikleri toplam 135 çekirgeyle yakalanmış ve bu kişilere 2 milyon 97 bin lira idari para cezası kesilmişti. Söz konusu olayda da şüphelilerin çekirgeleri sistematik bir şekilde, adeta önceden planlanmış bir yöntemle topladığı dikkat çekmişti. Art arda yaşanan bu iki vaka, yetkilileri bölgedeki denetimleri sıklaştırmaya ve saha kontrollerini aralıksız sürdürmeye yöneltti.
Bu çekirgeler neden bu kadar ilgi görüyor?
Peki toplam cezası milyonlarca lirayı bulan bu kaçakçılık girişimlerinin arkasında ne var? Avcılık ve Yaban Hayatı Bölümü öğretim görevlisi Ergun Bacak, konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede bu ilginin birkaç farklı nedenden kaynaklandığına dikkat çekiyor. Bacak'a göre ilk neden akademik kaygı; yurt dışındaki bazı araştırmacılar, Türkiye'ye özgü bu endemik böcek türünü bilimsel makalelerinde referans göstermek ve akademik çalışmalarında kullanmak amacıyla topluyor. İkinci neden ise biyoteknoloji, ilaç ve tarım sektörlerinin artan ilgisi. Zorlu iklim koşullarında hayatta kalmayı başaran endemik türler, ürettikleri özgün kimyasal bileşikler nedeniyle adeta doğal birer laboratuvar işlevi görüyor; bu bileşiklerin antibiyotik, ağrı kesici ve hatta kanser tedavisine yönelik araştırmalarda kullanılabildiği biliniyor. Üçüncü ve belki de en çarpıcı neden ise karaborsa, özel koleksiyonculuk ve evcil hayvan ticareti. Nadir bulunan bu böcekler, canlı ya da kurutulmuş halde yurt dışındaki koleksiyonerlere binlerce euro ya da dolara varan fiyatlarla satılabiliyor.
Saga Ephippigera aslında çiftçinin dostu
Görünüşüyle korkutucu bulunsa da Saga ephippigera, tarım açısından son derece faydalı bir tür olarak biliniyor. Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun yüksek kesimlerinde doğal olarak yayılış gösteren bu etçil çekirge türü, tarım ürünlerine zarar veren küçük çekirgeler ve haşerelerle beslenerek bölgedeki zararlı böcek popülasyonunu dengeliyor. İnsana karşı saldırgan bir davranışı bulunmayan tür, yalnızca sıkıştırıldığında savunma amaçlı ısırabiliyor ve herhangi bir zehir taşımıyor. Uzmanlar, doğal bir biyolojik mücadele unsuru olarak görülen bu çekirgelerin dokunulmadan gözlemlenmesi ve popülasyonunun korunması gerektiğinin altını çiziyor. Bölgedeki art arda yaşanan kaçakçılık girişimlerinin, hem türün hem de ekosistemdeki doğal dengenin geleceği açısından risk oluşturduğu ifade ediliyor.
Çekirgenin uzak doğu kültüründeki yeri
Olayların perde arkasında dikkat çeken bir diğer ayrıntı da çekirgelere yüklenen kültürel anlam. Özellikle Çin kültüründe çekirgeler, bolluk ve bereketin simgesi olarak kabul ediliyor. Böcek dövüşleri, bilhassa cırcır böceği müsabakaları, Tang Hanedanlığı dönemine kadar uzanan yüzyıllara dayalı bir gelenek olarak biliniyor. Tarihte belirli dönemlerde bu dövüşlerin saray çevrelerinde bir eğlence biçimi olarak dahi görüldüğü aktarılıyor. Günümüzde ise bu ilginin geleneksel gıda üretimi, hayvan yemi, alternatif protein kaynağı arayışları ve geleneksel tıp uygulamaları gibi alanlara da yayıldığı belirtiliyor. Nemrut Dağı'ndaki iri cüsseli türlerin bu kültürel arka planla birleşmesi, bölgeyi zaman zaman yabancı ziyaretçiler için cazip bir toplama noktasına dönüştürebiliyor.
Yetkililerden uyarı: Denetimler sürecek
Tarım ve Orman Bakanlığı, ülke genelindeki korunan alanlarda yasa dışı tür toplayıcılığına karşı sıfır tolerans politikası izlediğini yineliyor. Bakanlık yetkilileri, hem Nemrut Dağı hem de diğer milli parklarda saha denetimlerinin aralıksız süreceğini, izinsiz tür toplayıcılığı tespit edilen kişilere yasal sınırlar içinde en üst düzeyde idari ve adli yaptırım uygulanacağını belirtiyor. Türkiye'nin biyolojik çeşitliliğinin korunması amacıyla yürütülen bu çalışmaların, hem endemik türlerin hem de tarım ekosisteminin sürdürülebilirliği açısından kritik önem taşıdığı vurgulanıyor.
