Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulu, yargı sisteminin işleyişini hızlandırmak ve vatandaşların hukuki süreçlerde yaşadığı tıkanıklıkları gidermek amacıyla uzun süredir gündemde olan 12. Yargı Paketi’ni kabul ederek yasalaştırdı. Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi adıyla Meclis'ten geçen bu devrim niteliğindeki düzenleme, aile içi miras anlaşmazlıklarından e-haciz işlemlerine, noter evraklarının dijitalleşmesinden hakim ve savcıların eğitimine kadar hayatın kalbine dokunan pek çok alanda köklü kurallar getiriyor. Yeni yasayla birlikte, adliye koridorlarındaki dosya yükünün hafiflemesi ve adaletin tecelli etme süresinin kısalması hedefleniyor.
AİLE İÇİ MİRAS KRİZLERİNE İCRA NEŞTERİ
Kamuoyunda en çok yankı uyandıran ve milyonlarca vatandaşı doğrudan ilgilendiren en kritik düzenleme, miras yoluyla kalan taşınmazların satışı konusunda yapıldı. Yeni İcra ve İflas Kanunu değişikliğiyle birlikte, üçüncü şahısların mülkiyet hakkının bulunmadığı ve sadece mirasçılara ait olan mülklerin ortaklık giderilmesi (izale-i şüyu) davalarında dışarıdan müdahalelerin önü kesiliyor. Bugüne kadar aile yadigarı mülklerin ucuza yabancılara gitmesinden şikayet eden vatandaşlar için getirilen bu kurala göre, artık açık artırmalarda birinci tur sadece mülk sahibi mirasçılar arasında gerçekleştirilecek. Bir defaya mahsus uygulanacak bu kapalı devre ihale sistemi sayesinde, aile içi malların yine aile içinde kalması teşvik edilecek.
ELEKTRONİK İCRA İHALELERİNDE CAYDIRICI CEZA DÖNEMİ
İcra satışlarının yapıldığı elektronik portal da yeni yasayla birlikte baştan aşağı yenileniyor. Satış talep eden alacaklılar, eğer alacakları teminat miktarını karşılıyorsa, ihale bitiminden bir gün önce mesai bitimine kadar başvurmaları halinde teminat yatırmaktan muaf tutulacak. Aynı şekilde Hazine de ihalelerde teminat göstermeyecek. Ancak en dikkat çekici adım, ihaleye girip fiyatı yükselten fakat sonrasında parayı yatırmayarak süreci sabote eden kötü niyetli alıcılara yönelik oldu. Artık ihale bedelini yatırmayanların teminatları kesinlikle iade edilmeyecek ve bu para öncelikle satış masraflarına kesilecek. Eğer ihaleyi kazanan ve parayı ödemeyen kişi bizzat satış isteyen alacaklıysa, muhammen bedelin yüzde onu kendi alacağından düşülecek ve satış masrafları borçluya değil kendisine yıkılacak. Dahası, süresi içinde parayı ödemeyen ihale alıcısına, teklif ettiği bedelin yüzde beşi oranında idari para cezası kesilecek ve bu ceza vergi dairesi aracılığıyla tahsil edilecek.
NOTERLİK İŞLEMLERİNDE KAĞIT İSRAFI VE ZAMAN KAYBI BİTİYOR
Yargı hızlanırken bürokratik engellerin de ortadan kaldırılması için Noterlik Kanunu’nda çağın gerekliliklerine uygun bir dijitalleşme adımı atıldı. Mahkemeler, sulh ceza hakimlikleri veya cumhuriyet başsavcılıkları artık herhangi bir soruşturma için noter evraklarına ihtiyaç duyduğunda, kağıt kuryeliği dönemi kapanıyor. İstenen evrakın aslı noter tarafından taranarak güvenli elektronik imza ile mühürlenecek ve saniyeler içinde ilgili adli mercie dijital ortamdan gönderilecek. Sadece elektronik altyapının olmadığı zorunlu hallerde fiziki gönderim yapılacak. Vatandaşın yüzünü güldürecek detay ise bu veri paylaşımı işlemleri için herhangi bir yevmiye numarası alınmayacak olması ve posta masrafı dışında harç, vergi veya değerli kağıt ücreti gibi ekstra hiçbir bedelin talep edilmeyecek olması.
İDARİ YARGIDA TEK HAKİMLE HIZLI KARAR DÖNEMİ
Vatandaşın devletle olan hukuki uyuşmazlıklarının çözüldüğü idari yargıda, aylarca süren heyet toplantıları yerine tek hakimli hızlı çözüm sistemi genişletiliyor. Yeni düzenlemeye göre, değeri 486 bin Türk Lirasını aşmayan idari işlemler ve tam yargı davaları artık doğrudan tek idare veya vergi mahkemesi hakimi tarafından çözüme kavuşturulacak. Öğrencilerin uzaklaştırma cezaları hariç olmak üzere not tespiti, yurt ve burs davaları ile memurların yolluk, lojman, geçici görevlendirme ve uyarma cezalarına karşı açtıkları davalar bu kapsama alınarak hızla neticelendirilecek. 65 yaş aylığı ile ilgili doğan uyuşmazlıklar da yine tek hakimin önünde hızlıca karara bağlanarak mağduriyetlerin önüne geçilecek.
İSTİNAF VE DANIŞTAY SÜREÇLERİNDE YENİ KURALLAR
Dosyaların üst mahkemelerde yıllarca beklemesini önlemek için İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda da ince ayarlar yapıldı. Bölge idare mahkemeleri, ilk derece mahkemesinin kararında sadece gerekçeyi yanlış bulursa veya ufak maddi hatalar tespit ederse, dosyayı geri göndermek yerine doğrudan kendisi düzelterek karara bağlayacak. Ancak görevsiz mahkeme, yanlış hasım veya yapılmayan keşif gibi büyük eksiklikler varsa dosya kesin olarak ilk derece mahkemesine geri yollanacak. Öte yandan, Danıştay'ın iş yükünü yönetmek amacıyla, Danıştay bünyesindeki daire sayısının ona düşürülmesine yönelik süre 2026 yılından 2030 yılına kadar uzatıldı ve boşalan üyelikler için seçim yapmama kuralı da yine 2030'a kadar esnetildi.
LİYAKAT, EĞİTİM VE BİLİRKİŞİ ENFLASYONUNA KARŞI ÖNLEM
Adaletin temel taşı olan insan kaynağı da 12. Yargı Paketi’nin odak noktalarından biri oldu. Artık Adli Tıp Kurumu ihtisas kurulu başkan ve üyeliğine atanabilmek için tıp veya diş hekimliğinde uzmanlık ya da doktora derecesi şart koşuluyor ve görev süreleri dört yılla sınırlandırılıyor. Geleceğin hakim ve savcıları olan yardımcılar için ise Türkiye Adalet Akademisi çatısı altında çok daha zorlu bir eğitim ve sınav süreci başlıyor. Anayasa hukukundan duruşma yönetimine, gerekçeli karar yazımından insan haklarına kadar geniş bir müfredattan geçecek olan adaylar, yüz üzerinden değerlendirilecekleri yazılı ve sözlü sınavlarda mesleki yeterliliklerini kanıtlamak zorunda kalacak.
Yasanın hukuk camiasında en çok konuşulan maddelerinden biri ise bilirkişi kullanımına getirilen sınır oldu. Hakimin kendi hukuki bilgisiyle çözebileceği sıradan dosyaları bile uzmanlık gerektiriyormuş gibi bilirkişiye havale ederek süreci uzatmasına ve vatandaşa ek masraf çıkarmasına artık müsamaha gösterilmeyecek. Hakimler ve Savcılar Kanunu'na eklenen net bir hükümle, mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözümlenecek konularda bilirkişiye başvuran hakimlere disiplin süreci işletilerek doğrudan uyarma cezası verilecek.
