Sosyal güvenlik sistemindeki düzenlemeyle 1 Ekim 2008’den önce ve sonra göreve başlayan memurların emeklilik şartları değişti. SGK Uzmanı İsa Karakaş kritik detayları açıkladı.
Sosyal güvenlik sisteminde yapılan reformlarla birlikte kamu çalışanlarının emeklilik hakları açısından önemli bir değişikliğe gidildi. Bu süreçte 1 Ekim 2008 tarihi, memurlar açısından kritik bir dönüm noktası olarak öne çıktı.
Bu tarihten önce kamu görevine başlayanlar 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu kapsamındaki mevcut haklardan yararlanmaya devam ederken, bu tarihten sonra göreve başlayanlar farklı bir sisteme dahil edildi.
Ekim 2008'den sonra memuriyete başlayanlar, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında sigortalı sayıldı.
Dolayısıyla bu gruptaki çalışanların emeklilik yaşları ve emekli aylıklarının hesaplanmasında 5510 sayılı Kanun'un hükümleri uygulandı.
Böylece aynı kamu görevinde bulunanlar açısından, göreve başlama tarihine bağlı olarak farklı emeklilik kuralları ortaya çıktı.
SGK Uzmanı İsa Karakaş, yeni nesil memurların emeklilik süreçlerine ilişkin kritik açıklamalarda bulundu.
Memurlukta 18 yaş kuralı ve sigorta başlangıcı
Yeni nesil memurlar 4/1-c maddesi kapsamında sigortalı kabul edildi. Emeklilik hesaplamalarında 18 yaş sınırı esas alındı.
Meslek veya sanat okulu mezunlarının mahkeme kararıyla ergin kılınması (kazai rüşt) halinde, 18 yaşın altındaki işe başlama tarihi doğrudan sigortalılık başlangıcı olarak kabul edildi.
Aylık bağlama oranları düştü
Eski memurlarda aylık bağlama oranı (ABO) %75 ila yüzde 85 seviyelerinde seyrederken, 5510 sayılı Kanuna tabi memurlarda bu oran her 360 gün için yüzde 2 olarak hesaplanarak 9000 günde yüzde 50 seviyesine kadar geriledi.
Eski sistemde son derece ve kademe ile ek gösterge esas alınırken, yeni sistemde tüm çalışma hayatının prime esas kazanç ortalaması dikkate alındı. Bu durum bağlanan maaş miktarını ciddi oranda düşürdü.
Çalışma yasağı ve maaş kesintisi uygulaması
Emekli olduktan sonra yeniden 4/1-a (SSK) veya 4/1-c kapsamında çalışmaya başlayan yeni nesil memurların emekli maaşları tamamen kesildi.
Eski memurların Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) ödeyerek çalışabilme imkânı yeni memurlara tanınmadı.
En kritik eşik 2036 yılı
Genç memurlar için en hayati tarih 2036 yılı olarak belirlendi. 9000 prim gününü 2036 yılından önce tamamlamak büyük avantaj sağladı.
2036 yılına kadar 9000 gün primi dolduran kadınlar 58, erkekler ise 60 yaşında emeklilik hakkı kazandı.
Bu tarihten sonra primini tamamlayanlar için emeklilik yaşı kademeli olarak 65'e yükseldi. Prim şartını tamamladıkları yıla göre çalışanların emeklilik yaşı uzadı.
Kısmî emeklilik ve istisnai durumlar
Tam emeklilik dışında kanun kapsamında bazı istisnai yollar da tanımlandı. 5400 gün prim ödeyenler, kademeli yaş hadlerine 3 yıl eklenmesi şartıyla (65 yaşını geçmemek kaydıyla) yaşlılık aylığı almaya hak kazandı.
5434 sayılı Kanun'un 40. maddesi uyarınca yaş haddinden re'sen emekliye ayrılanlara 5 bin 400 prim günü bulunması hâlinde aylık bağlandı.
Özel kanunları gereğince kadrosuzluk sebebiyle emekliye sevk edilenlere ise yaş şartı aranmaksızın, 9 bin prim günü bulunması halinde aylık bağlama işlemi gerçekleştirildi.
