Türkiye’de çalışma hayatı boyunca birden fazla sosyal güvenlik statüsünde yer alan vatandaşların emeklilik hesabı, yalnızca toplam prim gününe bakılarak yapılmıyor. İlk sigortalılık tarihi, çalışılan statü, primlerin hangi dönemlerde ödendiği ve emeklilik için hangi mevzuat hükümlerinin uygulanacağı, ortaya çıkacak tabloyu doğrudan etkileyebiliyor.
Özellikle SSK olarak bilinen 4/a ile Bağ-Kur kapsamındaki 4/b statüsü arasında geçiş yapan vatandaşların karşısına halk arasında “son 7 yıl kuralı” olarak bilinen uygulama çıkıyor. Ancak bu kuralın bütün sigortalılar için geçerli olduğu düşüncesi doğru değil. 1 Ekim 2008 öncesinde çalışma hayatına girenlerle daha sonra ilk kez sigortalı olanlar arasında önemli bir fark bulunuyor.
Emeklilikte “son 7 yıl” hesabı ne anlama geliyor?
Halk arasında son 7 yıl olarak ifade edilen uygulamada esas alınan süre, takvim hesabıyla yedi yıl değil, 2 bin 520 günlük fiili hizmet süresi. Bir başka ifadeyle emeklilik aşamasında geriye doğru son 2 bin 520 günlük çalışma dönemine bakılıyor.
Bu dönemde birden fazla sosyal güvenlik statüsünde hizmet bulunan kişilerin hangi statü üzerinden emekli olacağı belirlenirken, ilgili dönem içinde hangi statüde daha fazla fiili hizmet bulunduğu önem kazanıyor. 2 bin 520 günün yarısı 1.260 gün olduğu için, bir statünün çoğunluk sağlaması açısından 1.261 gün kritik eşik haline geliyor. Sürelerin eşit çıkması durumunda ise son statünün esas alınmasına ilişkin düzenleme bulunuyor.
Burada önemli bir ayrıntının altını çizmek gerekiyor: Emeklilik mevzuatındaki “son 7 yıl” hesabı 7,5 yıl değil, 2 bin 520 gün yani 7 yıl üzerinden yapılıyor. 1.261 gün ifadesi ise bu sürenin yarısından bir gün fazlasını, başka bir deyişle çoğunluğu ifade ediyor.
SSK mı, Bağ-Kur mu? Emeklilik statüsü neden önem taşıyor?
Bir kişinin çalışma hayatının farklı dönemlerinde hem 4/a hem de 4/b kapsamında bulunması, emeklilik koşullarının değişmesine neden olabilir. Çünkü özellikle 2008 sonrası dönem için normal yaşlılık aylığında 4/a kapsamında 7 bin 200 gün, 4/b kapsamında ise 9 bin gün prim şartı bulunuyor. Bu nedenle sigortalılık statüsü, yalnızca kayıtlardaki bir sınıflandırma değil, emeklilik şartlarının belirlenmesinde de dikkate alınan temel unsurlardan biri.
Örneğin çalışma yaşamının önemli bölümünde Bağ-Kur kapsamında bulunan ancak emekliliğine yaklaşırken 4/a kapsamında çalışmaya devam eden bir vatandaş açısından son hizmet dönemindeki prim dağılımı önem kazanabilir. Ancak bunun sonucu kişiden kişiye değişir. İlk sigorta tarihi, toplam hizmet ve kişinin hangi yasal düzenlemeye tabi olduğu birlikte değerlendirilmeden yalnızca “SSK daha avantajlıdır” ya da “Bağ-Kur daha avantajlıdır” şeklinde genel bir sonuca varılamaz.
1.261 gün hesabı nasıl ortaya çıkıyor?
Son 2 bin 520 günlük fiili hizmet süresinde birden fazla sigortalılık statüsü bulunması halinde çoğunluk hesabı yapılıyor. 2 bin 520 günün yarısı 1.260 gün olduğundan, bir statünün diğerine göre fazla sayılması için 1.261 gün veya daha fazla hizmet bulunması gerekiyor.
Örneğin bu dönemde 4/a kapsamında 1.300 gün, 4/b kapsamında ise 1.220 gün hizmet bulunduğunu düşünelim. Bu durumda 4/a hizmeti çoğunluğu oluşturduğu için emeklilik statüsünün belirlenmesinde 4/a hükümleri gündeme gelebilir. Ancak gerçek bir emeklilik dosyasında yalnızca bu iki rakama bakmak yeterli değildir; diğer sigortalılık süreleri, işe giriş tarihi ve uygulanacak geçiş hükümleri de dikkate alınır.
SGK'nın resmi açıklamalarında da farklı sosyal güvenlik statülerinde geçen hizmetlerin belirli koşullarda birleştirildiği ve ilgili mevzuata göre aylık bağlama işleminin gerçekleştirildiği görülüyor.
Bu kural herkes için geçerli değil
Emeklilik hesabında en sık yapılan hatalardan biri, “son 7 yıl” kuralının bütün çalışanlara uygulanacağını düşünmek. Oysa kritik tarih 1 Ekim 2008.
Bu tarihten önce sigortalılığı bulunan ve farklı statülerde hizmetleri olan kişiler bakımından, mülga 2829 sayılı Kanun çerçevesindeki hizmet birleştirme hükümleri önemini koruyor. 2829 sayılı Kanun'un 8. maddesi, birleştirilen hizmetler üzerinden aylığın hangi kurumun mevzuatına göre bağlanacağını belirlerken son yedi yıllık fiili hizmet dönemindeki çoğunluk yaklaşımını esas alıyor.
Buna karşılık 1 Ekim 2008 ve sonrasında ilk kez sigortalı olanlarda eski son 7 yıl sistemi uygulanmıyor. Bu grupta birden fazla sigortalılık statüsünün bulunması halinde, kişinin tüm çalışma hayatındaki hizmet dağılımı üzerinden hangi statünün daha fazla olduğuna bakılıyor.
Dolayısıyla “Emekliliğim yaklaşırken son 3,5 yılı SSK'lı geçirirsem kesin olarak SSK'dan emekli olurum” şeklindeki bir yaklaşım, herkes açısından doğru kabul edilemez. Kişinin ilk sigorta tarihi bu noktada belirleyici unsurlardan biri.
2008 sonrası sigortalılarda 7 yıl yerine farklı hesap var
SGK'nın güncel bilgilendirmelerinde 4/a ve 4/b kapsamındaki çalışanların emeklilik şartlarının ilk sigortalılık tarihine göre değiştiği belirtiliyor.
4/a kapsamında hizmet akdiyle çalışanlarda 1 Mayıs 2008 ile 31 Aralık 2035 arasında gerekli prim koşulu normal yaşlılık aylığı açısından 7 bin 200 gün olarak uygulanırken, 4/b kapsamında kendi adına ve hesabına çalışanlarda aynı dönem için 9 bin gün şartı bulunuyor. Yaş koşulları ise prim gününün tamamlandığı tarihe göre ilerleyen yıllarda kademeli biçimde yükseliyor.
Örneğin SGK'nın yayımladığı tablolara göre 2036'dan itibaren 7 bin 200 ve 9 bin günlük prim koşullarının tamamlandığı tarihe göre kadın ve erkekler için uygulanacak yaş şartlarında kademeli artış öngörülüyor. 2048 ve sonrasında gerekli yaş şartı kadın ve erkekler bakımından 65'e ulaşıyor.
Emekli maaşı hesabında yalnızca prim gününe bakılmıyor
Emeklilikle ilgili araştırmalarda çoğu zaman yalnızca “kaç gün primim var?” sorusuna odaklanılıyor. Oysa emekli aylığının hesabında bundan çok daha fazla veri bulunuyor.
SGK'ya bildirilen prime esas kazançlar, prim ödeme gün sayısı, aylık bağlama oranları ve çalışma dönemlerinde uygulanan farklı hesaplama yöntemleri de bağlanacak aylığın oluşumunda etkili oluyor. Bu nedenle aynı prim gününe sahip iki kişinin, farklı dönemlerde ve farklı kazançlar üzerinden prim ödemesi nedeniyle aynı emekli aylığını alması zorunlu değil.
Bu durum, özellikle uzun çalışma hayatında hem 4/a hem 4/b kapsamında hizmet bulunan vatandaşlar açısından emeklilik öncesi hizmet dökümünün dikkatli incelenmesini daha önemli hale getiriyor.
İsteğe bağlı sigorta ödemelerine de dikkat
Emeklilik planlamasında isteğe bağlı sigorta ödemeleri de ayrıca önem taşıyor. Çünkü vatandaşın emekliliğe yaklaşırken hangi statüde prim ödediği ve bu primlerin hangi mevzuat kapsamında değerlendirildiği, özellikle eski sigortalılar açısından emeklilik statüsünü etkileyebiliyor.
Bu nedenle emeklilik tarihine az kalan bir kişinin yalnızca eksik prim gününü tamamlamaya odaklanması yerine, ödeyeceği primlerin hangi statüye sayılacağını da kontrol etmesi gerekiyor. İsteğe bağlı sigortalılık ve farklı statülerin birleşimi konusunda kişisel hizmet dökümü üzerinden değerlendirme yapılması önem taşıyor.
Emeklilik hesabı nasıl kontrol edilir?
Emeklilik hesabında en sağlıklı yol, yalnızca internet üzerindeki genel tabloları kullanmak yerine SGK kayıtlarının tamamını incelemek. İlk sigorta başlangıç tarihi, 4/a, 4/b ve varsa 4/c hizmetleri, toplam prim günleri ve prime esas kazançlar birlikte değerlendirilerek kişinin hangi şartlarda emekli olabileceği belirleniyor.
SGK, vatandaşların kendi durumlarını kontrol edebilmesi amacıyla “Ne Zaman Emekli Olabilirim” uygulamasını da sunuyor. Kurumun resmi sayfasında 4/a ve 4/b sigortalıları için ilgili emeklilik hesaplama ekranlarına yönlendirme yapılıyor.
Emeklilik için gün sayısını tamamlamaya yaklaşanların, özellikle 2008 öncesinde sigorta başlangıcı bulunanların, son 2 bin 520 günlük hizmet dağılımını ayrıca kontrol etmesi bu nedenle önem taşıyor. 1.260 gün ile 1.261 gün arasındaki fark, bazı dosyalarda hangi statünün esas alınacağı bakımından belirleyici olabilir. Ancak nihai değerlendirme, kişinin bütün sigortalılık geçmişi ve tabi olduğu mevzuat üzerinden yapılmalı.
