KENAN YEŞİL/MANŞETİZ- Yatırımlar ve enerji diplomasisi alanında dünyaca tanınan bir isim olan Global Resources Partnership Yönetim Kurulu Başkanı ve London Energy Club Başkanı Mehmet Öğütçü, Ege Bölgesi Sanayi Odası'nın (EBSO) Temmuz ayı meclis toplantısında önemli bir sunum gerçekleştirdi. Öğütçü, “Yeni Dünya Düzeninde Türkiye’nin Rakipleri Kimler? Cumhuriyet’in İkinci Yüzyılı İçin Bir Yol Haritası” başlıklı sunumuyla küresel gelişmeleri ve Türkiye'nin sanayi vizyonunu masaya yatırdı.
Enerji ve jeopolitik uzmanı Mehmet Öğütçü, EBSO Meclisinde yaptığı konuşmada, Türkiye'nin küresel rekabette öne çıkabilmesi için yüksek faiz ve enflasyon sarmalında dahi "stratejik iyimserliğini" koruması gerektiğini vurguladı.
Türkiye'nin acil sermaye ihtiyacı olduğunu belirten Öğütçü, ülkeye teknoloji, küresel pazar ağı ve insan kaynağı kalitesi kazandıracak "kaliteli yabancı sermayenin" çekilmesi gerektiğinin altını çizdi.
İhracatta katma değerli ürün payının düşüklüğüne ve küresel Türk markalarının eksikliğine dikkat çeken uzman, Cumhuriyetin ikinci yüzyılındaki en öncelikli devlet politikasının teknoloji odaklı eğitim olması gerektiğini belirtti.
Mehmet Öğütçü, Türkiye'nin yapısal enerji problemlerini ve küresel jeopolitik kırılmaları çarpıcı verilerle ortaya koydu.
Türkiye’nin dış dünyaya göbeğinden bağlı olduğunu ifade eden Öğütçü, Cumhuriyetin ikinci yüzyılı için hayati önerilerde bulundu.
İyimserlik bir duygusal kavram değil, bir stratejidir
Dünyanın ve Türkiye'nin yüksek faiz, yüksek enflasyon, borç maliyetlerinin artması ve sanayisizleşme riski gibi çok ağır ekonomik sorunlarla karşı karşıya olduğunu ifade eden Öğütçü, bu ortamda sanayicilik yapmanın büyük bir cesaret ve sabır gerektirdiğini vurguladı.
İyimserliğin sadece duygusal bir yaklaşım olmadığını, aksine ayakları yere basan bir strateji olduğunu dile getiren Öğütçü, sanayicilerin bu stratejik iyimserliğe sahip olması gerektiğinin altını çizdi.
Stratejik sabır ve eğitimde ibadet anlayışı
Uluslararası yatırımlar ve küresel rekabet ortamını değerlendiren Öğütçü, Güney Kore, Japonya, Finlandiya ve özellikle Çin gibi ülkelerin başarılarının arkasında iki temel unsurun yer aldığını belirtti: Stratejik sabır ve eğitime verilen devasa önem.
Bu ülkelerde eğitime adeta "ibadet edercesine" bir yoğunlaşma olduğunu ifade eden Öğütçü, Türkiye'nin de küresel şampiyonlar ligine çıkabilmesi için eğitim politikasını küresel gerçeklere uygun, teknoloji ve inovasyon odaklı ve uzun vadeli bir devlet politikası olarak en tepeye koyması gerektiğini söyledi.
Türkiye'nin "kaliteli" yabancı sermayeye ihtiyacı var
Türkiye'nin sermaye birikimi yetersizliği nedeniyle dış kaynak ve yatırımcıya acil ihtiyacı olduğunu hatırlatan Öğütçü, her gelen sermayenin ülkeye fayda sağlamayacağını belirtti. OECD Yatırım Bölümü Başkanlığı döneminde geliştirdiği "Kaliteli Doğrudan Yabancı Sermaye (Quality FDI)" kavramına dikkat çeken Öğütçü, Türkiye'nin peşinde koşması gereken yatırımcının kriterlerini şu şekilde sıraladı:
“Ülkeye sadece finans değil, teknoloji transferi de sağlamalı. Türkiye'deki insan kaynağını zenginleştirmeli ve eğitime yatırım yapmalı. Sahip olduğu küresel network'ü ve pazarları Türkiye'ye taşımalı. Mevlana tarzı, 'kim olursan ol gel' mantığıyla yabancı sermaye davet edilemez, gelenlerin de ülkeye kalıcı bir faydası olmaz."
İhracatta teknoloji ve küresel marka eksikliği
Türkiye'nin savunma sanayi gibi alanlarda takdir edilecek işler yapmasına rağmen, toplam ihracat içindeki yüksek teknoloji ve katma değerli ürün payının hâlâ çok düşük olduğunu belirten Mehmet Öğütçü, sanayinin bu fason üretim sarmalından çıkması gerektiğini söyledi.
Enerji sektöründe de benzer bir durumun geçerli olduğunu ifade eden Öğütçü, Türkiye'deki tüm enerji şirketlerinin toplam büyüklüğünün dünyadaki tek bir büyük enerji şirketinin büyüklüğüne ancak ulaştığını, küresel sistemde Türk şirketlerinin marka değeri noktasında bir boşluk yaşadığını dile getirdi. İnşaat sektöründe dünyada Çin'den sonra ikinci sırada olunmasına rağmen, bu gücün büyük bir inovasyon, estetik ve mimari başarıya dönüştürülemediğini de sözlerine ekledi.
Türkiye enerjide yüzde 75 dışa bağımlı
Türkiye'nin dış kaynak ve yabancı sermaye ihtiyacının yanı sıra en büyük kırılganlıklarından birinin de enerji sektörü olduğunu belirten Öğütçü, "Enerjide dışa bağımlılığımız toplamda %75’i buluyor" dedi. Doğalgazda dışa bağımlılığın %98, petrolde ise %94 seviyesinde olduğunu hatırlatan uzman, "Karadeniz'den ne çıkacağını daha tam olarak bilmiyoruz" serzenişinde bulundu.
Güneş ve rüzgar gibi yenilenebilir enerji yatırımlarının dahi önemli bir kısmının hammadde ve aksam olarak hâlâ dışarıdan ithal edildiğini vurgulayan Öğütçü, bu durumun büyük bir finansman gerektirdiğini ve cari açığı daha da büyüterek Türkiye'yi dış dünyaya bağımlı kıldığını söyledi. Bu nedenle dış dünyadaki dinamiklerin sadece takip edilmeyip, çok iyi okunması gerektiğinin altını çizdi.
“Yeni Dünya düzensizliği içindeyiz”
Küresel jeopolitik gelişmelere değinen Mehmet Öğütçü, Soğuk Savaş'ın sona ermesi ve Berlin Duvarı'nın yıkılmasının ardından batı dünyasının kazançlı çıktığı yeni bir dünya düzeni beklentisi oluştuğunu ancak aradan geçen 36 yıla rağmen bu düzenin kurulamadığını belirtti. Öğütçü, "Şu anda yeni dünya düzeni değil, 'yeni dünya düzensizliği' içindeyiz" şeklinde konuştu.
Geçmişte küreselleşmenin her yere taşındığını ancak artık jeopolitiğin iş dünyasını temelde etkilediğini söyleyen Öğütçü, şirketlerin artık bir "Yüksek Jeopolitik Sorumlusu (Chief Geopolitical Officer)" istihdam etmesi gerektiğini savundu. Rusya-Ukrayna savaşıyla uluslararası dev şirketlerin Rusya'da milyarlarca dolarlık tarihi kayıplar yaşadığını hatırlatan uzman, benzer krizlerin her an tetiklenebileceğini ifade etti.
Kıbrıs ve Ege'de gücün hukuku egemen
Doğu Akdeniz ve Ege'deki gerilimlere dikkat çeken Öğütçü, "Dünyada artık hukukun gücü değil, gücün hukuku esastır ve bir süre daha böyle devam edecektir" dedi. Kıbrıs'ta ve Ege'de Yunanistan ile Rum kesiminin, Avrupa Birliği arkalarında olduğu için Türk-Yunan sorununu bir "Avrupa Birliği-Türkiye sorunu" haline getirmeyi başardıklarını ve bunun Türkiye için ciddi bir diplomatik ikilem yarattığını belirtti.
Suriye politikasını da eleştiren Öğütçü, Türkiye'nin bölgede büyük fedakarlıklar yapmasına rağmen altyapı ve enerji gibi büyük projelerin ve ihalelerin Fransızlar ile Katarlılara gittiğini, su paylaşımı sorununun bile hâlâ çözülemediğini ifade ederek, "Siyaset ve jeopolitika artık iş dünyası ile iç içe geçmiştir" uyarısını yaptı.
Cumhuriyetin İkinci Yüzyılı için EBSO'ya 6 somut öneri
Mehmet Öğütçü, sunumunun son bölümünde EBSO ve Ege bölgesi sanayicileri için yol haritası niteliğinde 6 somut stratejik öneri sunarak şöyle konuştu:
Her yıl Ege bölgesine özel bir rekabetçilik raporu hazırlanmalı, firmalar bu endekse göre birbiriyle yarışmalı ve eksikleri olanlara destek sağlanmalı. Yapay zeka artık yönetim kurullarının ana gündemi olmalıdır. Şirketlerin klasik bilançolarla yönetilemez. EBSO bu konuda üyelere rehberlik edecek bir program geliştirmeli. EBSO' uluslararası ilişkilerini ve küresel angajmanlarını, dünyadaki kardeş kurumlarla iş birlikleri yaparak genişletilmesi gerekiyor. Ege Bölgesine daha fazla yabancı yatırım çekebilmek için özel bir komitenin kurulması ve her yıl uluslararası oyuncuların katıldığı bir zirve düzenlenmesi şart. Yeni neslin dünya gerçeklerine uygun yetişmesi için bir İnovasyon Akademisi kurulmalı. İzmir'in, temiz teknolojiler, tarım-gıda teknolojileri, sağlık ve yenilenebilir enerji gibi alanlarda Akdeniz'in referans merkezi haline getirilmesi için stratejik akıl yürütülmelidir.”
Öğütçü, "Geleceğimizi sadece devlet desteklerine bağlarsak rekabet edemeyiz. Gelecek rekabet sürecinde özel sektör bazen devletten daha güçlü olmak zorundadır" diyerek sözlerini iyimserlik ve mücadele vurgusuyla tamamladı.
