İzmir’de kentin gündeminde “Basmane çukuru” olarak bilinen alanla ilgili plan değişikliğine Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Şehir Plancıları Odası (ŞPO) İzmir Şubesi tarafından itiraz edildi. Basmane çukuruyla ilgili yıllardan beri sürdürülen rant odaklı ve hukuksuz yaklaşımlarının kabul edilemeyeceğine dikkat çekilen İzmir ŞPO’nun açıklamasında, “Alanın yeniden bedelsiz olarak kamu mülkiyetine geçmesine ilişkin İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından geçmiş dönemde başlatılmış olan hukuksal süreç kamunun lehine devam ederken söz konusu plan değişikliğinin kamu yararını öncelemediği ve rant baskısından kaynaklandığı açıktır” denildi.
İzmir ŞPO’da Konak ilçesinde bulunan “Basmane çukuru” ile ilgili yazılı bir açıklama yayımladı. Açıklamada İzmir Büyükşehir Belediyesi Meclisinin 11 Şubat’ta alana ilişkin onayladığı plan değişikliğine tepki gösterildi.
Odanın açıklamasında plan kararları “kamu yararını, kentin geleceğini, yürütülen tüm hukuki süreçleri ve meslek odalarının uzun yıllardır ortaya koyduğu bilimsel ve teknik değerlendirmeleri yok sayan anlayışın yeni bir örneği” olarak nitelendirildi.
“RANT BASKISINDAN KAYNAKLANDIĞI AÇIKTIR”
Daha önce defalarca itiraz yapıldığı vurgulanan açıklamada “Basmane Arazisine ilişkin en temel sorun, kamuya ait böylesine önemli bir alanın ayrıcalıklı imar hakları ve sermaye odaklı kararlarla yıllardır bir rant ve pazarlık unsuruna dönüştürülmesidir. Bu yaklaşım, yalnızca kent bütününü değil; kentin altyapı kalitesini, ulaşım sistemini, toplumsal yaşamını ve planlamanın eşitlik ilkesini de açık biçimde zedelemektedir” denildi.
İzmir ŞPO’nun açıklamasında, alanın yeniden bedelsiz olarak kamu mülkiyetine geçmesine ilişkin İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından geçmiş dönemde başlatılmış olan hukuksal süreç hatırlatıldı. Açıklamada “Kamunun lehine devam ederken ve kamunun açık mülkiyet hakkı ortadayken yapılan söz konusu plan değişikliğinin bilimsel ve teknik bir gerekçeye dayanmadığı, kamu yararını öncelemediği ve rant baskısından kaynaklandığı açıktır” ifadeleri yer aldı.
“EXPO ADAYLIK SÜRECİNİ OLUMSUZ ETKİLEYECEK”
Basmane çukurunun 2020 yılında UNESCO Dünya Geçici Miras Listesi’ne eklenen İzmir Tarihi Liman Kenti`nin bitişiğinde yer aldığı, alanın yüksek yoğunluklu bir yapılaşmaya konu edilmesinin kent siluetini ve Expo adaylık sürecini olumsuz etkileyeceği vurgulanan açıklamada şöyle denildi:
“Alanda yapılması öngörülen yoğunluk, kent merkezinin ulaşım ve altyapısı üzerinde ciddi yük oluşturacak oluşan yük de kamusal kaynaklar harcanarak çözülmeye çalışılacaktır. Kamu kaynaklarının yoğunluk artıran, parçacıl plan kararlarının kaçınılmaz sonuçlarını telafi etmek için kullanılması ise kamuyu zarara uğratacaktır. 2020 yılında UNESCO Dünya Geçici Miras Listesi’ne eklenen İzmir Tarihi Liman Kenti`nin bitişiğinde yer alan Basmane Arazisinin yüksek yoğunluklu bir yapılaşmaya konu edilmesi hem tarihi kent merkezi üzerindeki yapılaşma baskısını artıracak hem de geleneksel doku çevresinde yaratacağı siluet nedeniyle alanın adaylık sürecini olumsuz etkileyecektir. Basmane Arazisinin geleneksel doku, siluet etkisi, UNESCO adaylık süreci dikkate alınmadan ve herhangi bir KÜMED çalışması yürütülmeden yüksek yoğunluklu yapılaşmaya konu edilmesi Alan Yönetim Planına açıkça aykırılık taşımaktadır.”
İZMİR HALKINA ÇAĞRIDA BULUNULDU
Şehir Plancıları Odası (ŞPO) İzmir Şubesi, İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin onayladığı plana itiraz etmeye davet etti. “Eski Buca Cezaevi alanı için gösterilen kamusal hassasiyetin Basmane Arazisi için de gösterilmesi gerektiğini bir kez daha ifade ediyoruz” denilen açıklamada şu ifadeler yer aldı:
Basmane Arazisinin 500 metre uzaklığında bulunan ve kamuoyunda "Zorlu Gökdeleni" olarak bilinen Konak İlçesi, Akdeniz Mahallesi, 7491 ada 1 parsele ilişkin plan değişikliğinin iptali istemiyle tarafımızca açılan davada; İzmir 1. İdare Mahkemesi`nin 2021/2038 E. ve 2023/2003 K. sayılı kararı ile Bilirkişi Raporunda ifade edilen; emsal değerinin yaratacağı yapılaşma etkisine ilişkin yeterli teknik sorgulama yapılmadığı, kat yüksekliği değişikliklerinin planlama bütünlüğü ve eşitlik ilkesi açısından değerlendirilmediği, plan değişikliğinin şehircilik ilkelerine ve planlama esaslarına aykırı olduğu hususları doğrultusunda plan değişikliğinin iptaline karar verilmiştir. Söz konusu mahkeme kararında ortaya konan değerlendirmelerin alanın niteliği, belirlenen yapı yüksekliği ile kent siluetine etkisi, merkezi konumu, plan üretim tekniği ve kararlar yönüyle 1039 ada 8 parsel için de geçerli olduğunun altını çiziyoruz.
Basmane arazisi; İzmir`in ulaşım akslarının kesiştiği, tarihsel katmanlarının buluştuğu, kolektif belleğinde önemli yer tutan bir mekandır. Bu doğrultuda da kentlinin ihtiyacını karşılayacak ve Kültürpark ile yeniden bütünleşecek şekilde Belediye Hizmet Alanı(...) veya Sosyo Kültürel Tesis ve benzeri kamusal kullanımları esas alan planlama kararlarıyla değerlendirilmesi gerekmektedir.
Kamuoyunda uzun yıllardır tartışma konusu olan bu alanda; yakın dönemde Eski Buca Cezaevi alanı için gösterilen kamusal hassasiyetin Basmane Arazisi için de gösterilmesi gerektiğini bir kez daha ifade ediyoruz. İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi üyelerini ve İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı`nı; kamu yararını esas alan, katılımcı, şeffaf ve bilimsel bir süreç yürütmeye, bu alanın yeniden kamusal niteliğiyle kente kazandırılması konusunda sorumluluk almaya davet ediyoruz.
TMMOB Şehir Plancıları Odası İzmir Şubesi olarak; Basmane Arazisi`nde yıllardır sürdürülen rant odaklı ve hukuksuz yaklaşımları kabul etmiyoruz. Kentimizin en önemli alanlarından birinin kaderinin piyasa aktörlerinin beklentilerine terk edilmesini reddediyoruz.
İzmir halkını, İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin 11.02.2026 tarihli ve 04.207 sayılı kararı ile re’sen onaylanan "İzmir İli, Konak İlçesi, İsmet Kaptan Mahallesi, 1039 ada 8 parsel sayılı taşınmaza ilişkin 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı Değişikliği ve Plan Notu Değişikliğine" itiraz etmeye ve Basmane Arazisini birlikte savunmaya davet ediyoruz!
