Ayağa kalkınca yaşanan göz kararması ve baş dönmesi, çoğu zaman vücudun tansiyon dengesini yeniden sağlamaya çalışması sırasında ortaya çıkıyor. Medicana International İzmir Hastanesi Kardiyoloji ve İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Abdi Sağcan, kısa süreli belirtilerin her zaman ciddi bir hastalık anlamına gelmediğini, ancak sık tekrarlayan ve bayılmaya neden olan durumların değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Ayağa kalkınca neden göz kararır?
Oturur veya yatar pozisyondan hızlı şekilde ayağa kalkıldığında yerçekiminin etkisiyle kanın bir bölümü bacak ve karın bölgesindeki damarlarda kısa süreli olarak birikebiliyor. Bu durum kalbe geri dönen kan miktarının azalmasına ve dolayısıyla kalbin pompaladığı kan miktarının geçici olarak düşmesine neden olabiliyor.
Prof. Dr. Abdi Sağcan, “Oturur veya yatar pozisyondan hızlı şekilde ayağa kalktığımızda yerçekiminin etkisiyle yaklaşık 500-1000 mililitre kan kısa süre içinde bacak ve karın bölgesindeki damarlarda birikebilir. Bu durumda kalbe geri dönen kan miktarı azalır, kalbin pompaladığı kan miktarı düşer ve birkaç saniyeliğine beyne giden kan akımı azalabilir. İşte hissedilen göz kararması ve sersemlik hissi tamamen bu fizyolojik mekanizmayla ortaya çıkar” dedi.
Göz kararmasının nedeni göz olmayabilir
Sağlıklı kişilerde tansiyondaki düşüş, basınç algılayıcıları tarafından hızlı şekilde fark ediliyor. Sinir sisteminin devreye girmesiyle kalp hızı artırılıyor ve damarlar daraltılarak tansiyon yeniden dengeleniyor.
Göz kararmasının doğrudan gözden kaynaklanmadığını belirten Sağcan, “Burada asıl sorun gözün kendisi değildir. Retina ve beynin görme merkezi kan akımındaki değişikliklere çok duyarlıdır. Beyne giden kan akımı kısa süreli azaldığında görüntüler bulanıklaşabilir, perde inmesi hissi oluşabilir veya kişi birkaç saniye boyunca çevresini karanlık görebilir. Aynı şekilde iç kulak ve gözlerden gelen denge bilgileri arasındaki kısa süreli uyumsuzluk da baş dönmesi hissini tetikleyebilir” ifadelerini kullandı.
Hangi durumlarda dikkat edilmeli?
Göz kararmasının altında yalnızca ani pozisyon değişikliği bulunmayabiliyor. Yetersiz sıvı tüketimi, uzun süre hareketsiz kalma, sıcak hava, yoğun egzersiz ve açlık şikâyetleri tetikleyebiliyor.
Bazı tansiyon ilaçları ve idrar söktürücüler de benzer yakınmalara yol açabilirken kansızlık, bazı vitamin eksiklikleri, diyabete bağlı sinir hasarı ve hormonal bozukluklar da göz kararmasını artırabiliyor.
Sağcan, “Bir iki saniye süren göz kararmaları sağlıklı kişilerde de görülebilir. Ancak 10-15 saniyeden uzun süren, sık tekrarlayan, bayılmaya yol açan veya başka belirtilerle birlikte seyreden durumlarda mutlaka doktor değerlendirmesi gerekir” uyarısında bulundu.
Bayılma ve göğüs ağrısında doktora başvurulmalı
Göz kararmasına bayılma, düşme, göğüs ağrısı, nefes darlığı veya çarpıntı eşlik etmesi durumunda tıbbi değerlendirme gerekiyor.
Prof. Dr. Sağcan, günlük yaşamda bazı basit önlemlerin de şikâyetlerin azaltılmasına yardımcı olabileceğini belirtti.
“Yataktan veya sandalyeden kalkarken acele edilmemeli; önce oturur pozisyona geçip birkaç saniye beklenmelidir. Ayağa kalkmadan önce ayak bileklerini hareket ettirmek ve baldır kaslarını çalıştırmak kanın kalbe dönüşünü artırır. Yeterli sıvı almak, uzun süre hareketsiz kalmamak ve sıcak ortamlarda dikkatli olmak da şikâyetleri belirgin şekilde azaltacaktır” dedi.
