KENAN YEŞİL/MANŞETİZ - Ege’nin zeytin ve zeytinyağıyla kurduğu ticaret, günümüz ihracat rakamlarından çok daha eskiye dayanıyor. İzmir’in Urla ilçesindeki Klazomenai antik kentinde bulunan ve MÖ 6. yüzyıla tarihlenen zeytinyağı işliği, yaklaşık 2 bin 600 yıl önce bölgede büyük ölçekli üretim yapıldığını ve üretimin ikinci aşamasında ihracatın önem kazandığını ortaya koyuyor. Kazılarda bulunan Klazomenai’ye özgü amphoraların zeytinyağı ve şarap taşımacılığında kullanılması da kentin gelişmiş dış ticaretine işaret ediyor.
Bugün ise Ege’nin tarihsel zeytinyağı ihracatçısı kimliği ciddi bir sınavdan geçiyor. Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği’nin (EZZİB) açıkladığı verilere göre Türkiye’nin zeytinyağı ihracatı, 2025/26 sezonunun ilk 10 ayında miktar bazında yüzde 62, değer bazında yüzde 59 geriledi.
Ege’nin 2 bin 600 yıllık İhracatçı kimliği yok oluyor
Klazomenai’da yaklaşık 2 bin 600 yıl önce ihracat için üretim yapılan zeytinyağı, bugün Ege ekonomisinin önemli ihracat kalemlerinden biri olmayı sürdürüyor. Ancak son sezonun verileri, bu tarihsel ticaret zincirinin günümüzde ciddi bir daralmayla karşı karşıya olduğunu ortaya koydu.
1 Kasım 2025-31 Ağustos 2026 döneminde Türkiye’nin toplam zeytinyağı ihracatı 17 milyon 721 bin kilogramda kaldı. İhracat geliri ise 96 milyon 1 bin dolar oldu.
Geçen sezonun aynı döneminde 46 milyon 526 bin kilogram zeytinyağı ihraç edilmiş ve karşılığında 231 milyon 590 bin dolar gelir elde edilmişti.
Böylece bir yılda ihracat miktarı 28 milyon 805 bin kilogram, ihracat geliri ise yaklaşık 135,6 milyon dolar azaldı.
Dökme ihracat yüzde 73 düştü
Zeytinyağı ihracatındaki en büyük kayıp dökme ürün grubunda yaşandı.
2024/25 sezonunun ilk 10 ayında 23 milyon 755 bin kilogram olan dökme zeytinyağı ihracatı, 2025/26 sezonunun aynı döneminde 6 milyon 391 bin kilograma geriledi.
Dökme zeytinyağı ihracatından elde edilen gelir de 101 milyon 189 bin dolardan 25 milyon 332 bin dolara düştü.
Buna göre dökme zeytinyağı ihracatı miktar bazında yüzde 73, değer bazında ise yüzde 75 azaldı.
Ambalajlı ihracat yarıya indi
Zeytinyağında katma değerli ürün grubunda da tablo değişmedi.
Geçen sezonun ilk 10 ayında 22 milyon 771 bin kilogram ambalajlı zeytinyağı ihraç edilirken, bu sezon aynı dönemde ihracat 11 milyon 330 bin kilograma geriledi.
Ambalajlı zeytinyağından elde edilen gelir ise 130 milyon 401 bin dolardan 70 milyon 669 bin dolara düştü.
Böylece ambalajlı zeytinyağı ihracatı miktar bazında yüzde 50, değer bazında yüzde 46 azaldı.
Miktar düştü, fiyat yükseldi
İhracattaki sert gerilemeye rağmen ortalama ihracat fiyatında artış yaşandı.
2024/25 sezonunun ilk 10 ayında kilogram başına 4,98 dolar olan ortalama zeytinyağı ihracat fiyatı, 2025/26 sezonunun aynı döneminde 5,42 dolara yükseldi.
Sofralık zeytin ihracatı da geriledi
Zeytinyağındaki sert düşüş, sofralık zeytin ihracatına da yansıdı ancak gerileme daha sınırlı kaldı.
Siyah zeytin ihracatı miktar bazında yüzde 11 azalarak 71 milyon 94 bin kilogramdan 63 milyon 269 bin kilograma geriledi. İhracat geliri ise 178 milyon 273 bin dolardan 168 milyon 13 bin dolara düşerek yüzde 6 azaldı. Siyah zeytinde ortalama ihracat fiyatı kilogram başına 2,51 dolardan 2,66 dolara yükseldi.
Yeşil zeytin ihracatı da miktar bazında yüzde 11 azalarak 21 milyon 503 bin kilogramdan 19 milyon 171 bin kilograma geriledi. İhracat geliri 56 milyon 422 bin dolardan 54 milyon 275 bin dolara düşerken, ortalama ihracat fiyatı 2,62 dolardan 2,83 dolara çıktı.
Siyah ve yeşil zeytinin toplamında ihracat miktarı 92 milyon 597 bin kilogramdan 82 milyon 440 bin kilograma gerileyerek yaklaşık yüzde 11 azalırken, ihracat geliri 234 milyon 696 bin dolardan 222 milyon 288 bin dolara düştü. Toplam zeytin ihracatında ortalama birim fiyat ise 2,53 dolardan 2,70 dolara yükseldi.
Ege’de başlayan ticaret Akdeniz’e uzanıyordu
Zeytinyağının Ege’deki ticari geçmişi Klazomenai ile sınırlı değil. İzmir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Ege ve Akdeniz’de zeytinyağının tarih öncesi dönemlerden itibaren üretildiğini, tüketildiğini ve ticaretinin yapıldığını belirtiyor. Klazomenai’daki işlikte üretimin ilk aşamasında kentin ve yakın çevrenin ihtiyacı karşılanırken, ikinci aşamada ihracatın önem kazandığı aktarılıyor. Bölgedeki zeytinyağı ticaretinin Ege’den Akdeniz’e uzandığı belirtiliyor.
Yaklaşık 2 bin 600 yıl önce dış pazarlara ürün gönderen Ege coğrafyası, bugün ise aynı ürünün ihracatında miktar kaybıyla karşı karşıya.
Yeni sezonda rekor üretim bekleniyor
İhracattaki düşüşün yaşandığı bir dönemde sektör 2026/27 sezonuna ise yüksek üretim beklentisiyle hazırlanıyor.
EZZİB Başkanı Mehmet Emre Uygun, Haziran 2026’da yaptığı açıklamada 2026/27 sezonunda tarihin en yüksek zeytin rekoltelerinden birinin beklendiğini ve yüksek üretimin 1 milyar dolarlık ihracat hedefi açısından fırsat oluşturabileceğini söyledi. Uygun, 2025/26 sezonunda küresel fiyatlardaki gerileme ve iç piyasaya yönelik idari tedbirlerin birikimli etkisiyle ihracat gelirlerinde düşüş yaşandığını da belirtmişti.
Rekor üretim, zorlaşan pazar
2026/27 sezonunda daha fazla ürünün piyasaya çıkması beklenirken, üreticinin ve ihracatçının maliyet baskısı, küresel fiyat hareketleri ve dış pazarlardaki ticaret engelleriyle karşı karşıya olması, yeni sezonun en önemli başlıklarından biri olacak.
ABD’nin Türkiye’den ithal edilen ürünlere yönelik yüzde 12,5 oranındaki ek tarifesi de yeni sezonun dış ticaret koşullarını zorlaştıran gelişmeler arasında yer alıyor. ABD Ticaret Temsilciliği’nin Temmuz 2026 tarihli kararında Türkiye ürünlerine yüzde 12,5 oranında tarife uygulanması öngörüldü.
Türkiye’nin zeytin ve zeytinyağı ihracatında en önemli pazarlarından biri olan Amerika Birleşik Devletleri’nin zeytinyağı ithalatına yüzde 12.5 ek vergi getirmesi ihracat rakamlarına olumsuz bir şekilde yansıdı.
