Türkiye'de dijital yayıncılık ve sosyal medya kullanımının hızla yaygınlaşması, yayıncılık alanında yeni düzenlemeleri de gündeme taşıdı. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK), özellikle YouTube başta olmak üzere çevrim içi yayın platformlarına yönelik lisanslama sisteminin hayata geçirilmesi için mevzuatta değişiklik yapılması gerektiği mesajını verdi. TBMM'de gerçekleştirilen komisyon toplantısında konuşan RTÜK Başkanı Mehmet Daniş, dijital mecraların artık geleneksel yayıncılık kadar etkili hale geldiğini belirterek, bu alanda yeni bir denetim ve lisanslama modelinin kaçınılmaz olduğunu söyledi.
Meclis Komisyonu'nda dijital yayınlar masaya yatırıldı
TBMM Okul Saldırılarının Nedenlerini Araştırma Komisyonu, çocukların dijital ortamda karşı karşıya kaldığı riskleri ve okullarda yaşanan şiddet olaylarını tüm yönleriyle değerlendirmek amacıyla toplandı. AK Parti Tokat Milletvekili Yusuf Beyazıt başkanlığında gerçekleştirilen toplantıda RTÜK Başkanı Mehmet Daniş ile RTÜK Başkan Yardımcısı Deniz Güler milletvekillerine kapsamlı sunum yaptı.
Toplantıda özellikle çocukların internet ortamında maruz kaldığı şiddet içerikleri, siber zorbalık, mahremiyet ihlalleri, dezenformasyon ve yaşlarına uygun olmayan yayınların oluşturduğu riskler ayrıntılı şekilde ele alındı. RTÜK yönetimi, dijital dünyanın sunduğu fırsatların yanında çocukların korunmasını sağlayacak yeni uygulamalar üzerinde çalışıldığını aktardı.
RTÜK Başkanı'ndan YouTube açıklaması
Komisyonda milletvekillerinin sorularını yanıtlayan RTÜK Başkanı Mehmet Daniş, medya tüketim alışkanlıklarının önemli ölçüde değiştiğine dikkat çekti. Gençlerin ve toplumun büyük bölümünün artık dijital platformları tercih ettiğini belirten Daniş, mevcut yasal düzenlemelerin bu değişime ayak uydurması gerektiğini söyledi.
Daniş, bu kapsamda YouTube gibi haber ve yayın faaliyetleri yürüten dijital platformların da lisans kapsamına alınmasının gerekli olduğunu ifade etti. Dijital yayıncılık alanında mevzuatın güncellenmesinin önemine işaret eden Daniş, yetki verilmesi halinde RTÜK'ün sosyal medya ve çevrim içi yayınları da denetleyebilecek kapasiteye sahip olduğunu dile getirdi.
Çocuklar için yeni uyarı sembolleri geliyor
RTÜK, televizyon yayınlarında uzun yıllardır kullanılan Akıllı İşaretler Sistemi'ni dijital yayıncılığa uygun hale getirmek için kapsamlı bir güncelleme hazırlıyor.
Yeni sistemle birlikte şiddetin farklı türleri, ayrımcılık, intihar içerikleri, bağımlılık oluşturan davranışlar ve uygunsuz dil gibi konular için yeni uyarı sembollerinin devreye alınması planlanıyor. Ayrıca yaş sınıflandırmasına 10+ ve 16+ kategorileri eklenecek. Böylece özellikle çocuklara yönelik içeriklerde daha ayrıntılı bilgilendirme yapılması ve ailelerin yayın tercihlerini daha bilinçli şekilde gerçekleştirmesi hedefleniyor.
RTÜK, yayın saatlerinin de yeni yaş kategorilerine göre yeniden düzenlenmesini planlıyor.
Son 5 yılda yüzlerce yaptırım uygulandı
Komisyonda paylaşılan verilere göre RTÜK, çocukların fiziksel, zihinsel ve ahlaki gelişimini olumsuz etkileyebilecek yayınlara yönelik denetimlerini son yıllarda yoğunlaştırdı.
Şiddeti özendiren, suç örgütlerini meşrulaştıran, müstehcenlik ve ayrımcılık içeren yayınlar nedeniyle son beş yılda toplam 454 idari yaptırım uygulanırken, verilen idari para cezalarının yaklaşık 345 milyon liraya ulaştığı açıklandı.
RTÜK Başkanı Daniş, kurumun yalnızca ceza veren bir yapı olmadığını, yayıncılarla sürekli iletişim kurarak çocuk haklarını önceleyen yayıncılık anlayışını yaygınlaştırmayı amaçladıklarını da vurguladı.
Algoritmalar da denetim tartışmasının merkezinde
Toplantıda dijital platformların yalnızca içerikleriyle değil, içerikleri kullanıcıların karşısına çıkaran algoritmalarıyla da değerlendirilmesi gerektiği ifade edildi.
Daniş, çocukların hangi içeriği izlediği kadar, o içeriğin hangi yöntemlerle önerildiğinin de önem taşıdığını belirterek algoritmik şeffaflığın artırılması, yaş doğrulama sistemlerinin geliştirilmesi ve ebeveyn kontrol araçlarının güçlendirilmesinin önümüzdeki dönemin temel çalışma başlıkları arasında yer alacağını söyledi.
RTÜK'ün amacının çocukları dijital dünyadan uzaklaştırmak değil, onları güvenli ve bilinçli şekilde dijital ortamla buluşturmak olduğunu kaydeden Daniş, bunun kamu kurumları, aileler, eğitim camiası, teknoloji şirketleri ve yayıncıların ortak sorumluluğuyla mümkün olacağını ifade etti.
Dijital takip sistemi birkaç ay içinde devreye girecek
RTÜK Başkanı Mehmet Daniş, sosyal medya ve dijital platformlarda yaşanan gelişmeleri düzenli olarak izleyebilecek yeni bir raporlama sisteminin de hazırlık aşamasında olduğunu açıkladı.
Birkaç ay içinde devreye alınması planlanan sistem sayesinde dijital yayınlardaki içeriklerin daha yakından takip edilmesi ve analiz edilmesi hedefleniyor.
Daniş ayrıca şiddet sahnelerinin yalnızca silah kullanımıyla sınırlı olmadığını belirterek, senaryo ve görsel anlatımla da şiddetin güçlü biçimde hissettirilebildiğini, bu nedenle değerlendirmelerde sanatsal boyutun da dikkate alınması gerektiğini söyledi.
Araştırma sonuçları: Her 10 gençten 9'u sosyal medyada
Komisyonda sunum yapan RTÜK Başkan Yardımcısı Deniz Güler ise "Gençlerin Medya Kullanımı ve Dijital Okuryazarlık Araştırması-2025" sonuçlarını paylaştı.
26 ilde 15-21 yaş arasındaki 7 bin 511 gençle gerçekleştirilen araştırmaya göre gençler sosyal medyada günlük ortalama 3 saat 24 dakika geçiriyor. İsteğe bağlı dijital yayın platformları günlük ortalama 58 dakika kullanılırken, televizyon izleme süresi 40 dakikaya, radyo dinleme süresi ise 38 dakikaya kadar geriledi.
Araştırma, gençlerin medya tüketim alışkanlıklarında yaşanan köklü değişimi de ortaya koydu. Günlük kullanım oranlarında sosyal medya yüzde 90 ile ilk sırada yer alırken, televizyon yüzde 77, dijital yayın platformları yüzde 65 ve radyo yüzde 38 seviyesinde kaldı.
Gençler yaş sınırı istiyor
Araştırma verileri, gençlerin dijital ortamın risklerinin farkında olduğunu da gösterdi. Katılımcıların yüzde 88'i sosyal medya platformlarında yaş sınırı uygulanmasını desteklediğini belirtirken, önerilen ortalama yaş sınırı ise 16 olarak öne çıktı.
Araştırmada ayrıca gençlerin yaklaşık yüzde 30'u sosyal medyanın kendilerini gerçek hayattan uzaklaştırdığını düşündüğünü ifade etti. RTÜK'e göre bu sonuçlar, dijital platformlara yönelik düzenleme beklentisinin yalnızca kamu kurumlarından değil, gençlerin kendisinden de geldiğini ortaya koyuyor.
Komisyondaki görüşmelerde dijital platform temsilcileri ve yapım şirketlerinin sunumlarının da devam ettiği bildirildi. RTÜK'ün dile getirdiği lisanslama ve dijital denetim önerilerinin önümüzdeki dönemde yasal düzenleme çalışmalarına yön verebileceği değerlendiriliyor.
