Türkiye'de direksiyon başına ilk kez geçecek milyonlarca sürücü adayını derinden etkileyecek köklü bir düzenleme, TBMM'nin gündemine hızla yerleşti. AK Parti milletvekillerinin imzasıyla Meclis Başkanlığı'na sunulan 30 maddelik torba kanun teklifinde yer alan ve daha önce Anayasa Mahkemesi'nin iptal ettiği "aday sürücülük" sistemi, bu kez tüm sınırları ve yaptırımları açıkça kanuna yazılarak yeniden hayata geçiriliyor. Buna göre yeni belge alanlar iki yıl boyunca özel bir denetim altında kalacak; bu süre içinde 0,20 promil alkol tespit edilmesi dahi tek başına ehliyetin iptaline yetecek.
"
TORBA YASANIN EN KRİTİK MADDESİ
Asgari emekli aylığının 23 bin 552 liraya çıkarılmasını, PTT'nin yeniden yapılandırılmasını ve daha pek çok düzenlemeyi bünyesinde barındıran söz konusu yasa teklifi, içerdiği çeşitlilik nedeniyle torba yasa niteliği taşıyor. Ancak kamuoyunun en yoğun ilgisini çeken düzenleme, Karayolları Trafik Kanunu'nda öngörülen ve "aday sürücü" kavramını yeniden tanımlayan maddeler oldu. Trafik güvenliğini güçlendirmeyi hedefleyen bu değişiklikle birlikte Türkiye, ehliyet sistemini köklü biçimde yeniden yapılandırmaya hazırlanıyor.
ANAYASA MAHKEMESİ'NİN İPTAL KARARI DÖNÜM NOKTASI OLDU
Bu noktaya nasıl gelindiğini anlamak için biraz geriye gitmek gerekiyor. Aday sürücülük sistemi Türkiye'de daha önce de uygulamaya konulmuş; ancak ehliyetin hangi koşullarda iptal edileceğini belirleyen kuralların bir yönetmeliğe bırakılması, Anayasa Mahkemesi'nin önüne taşınan davada sistemin çökmesine yol açmıştı. Yüksek Mahkeme, araç kullanmanın artık bireyin özel hayatının ayrılmaz bir parçası haline geldiğini; dolayısıyla bu alandaki hak ve özgürlüklerin yönetmelik gibi ikincil düzenlemelerle değil, ancak ve ancak kanun güvencesiyle sınırlandırılabileceğini hükme bağlamış ve eski düzenlemeyi iptal etmişti.
İşte bu karar, yasama organı için bir milat niteliği taşıdı. Meclis'e sunulan yeni teklif, Anayasa Mahkemesi'nin tespit ettiği hukuki boşluğu kapatan ve iptal gerekçesini ortadan kaldırmayı amaçlayan bir yanıt niteliğinde. Ehliyetin iptali için gerekli tüm koşullar artık doğrudan kanun metnine işlendi.
İKİ YIL BOYUNCA HER ADIM İZLENECEK
Düzenlemeye göre ilk kez sürücü belgesi alanlar ile herhangi bir nedenle ehliyeti iptal edilip yeniden belge almaya hak kazananlar, belge tarihinden itibaren tam iki yıl süreyle "aday sürücü" statüsünde değerlendirilecek. Bu süre zarfında trafik zabıtası, söz konusu sürücüleri özel bir hassasiyetle denetleyecek.
Aday sürücü belgesinin iptal edilmesiyle sonuçlanacak ihlallerin tamamı kanuna işlendi. Alkol sınırı bu ihlaller arasında en dikkat çekici olanı: Araç cinsi fark etmeksizin kan alkol düzeyi 0,20 promilin üzerine çıkan aday sürücü, ehliyetini anında kaybedecek. Bu eşiğin ne denli hassas olduğunu gözler önüne sermek gerekirse, mevcut genel kurallarda uygulanan sınırın çok daha aşağısına inen bu oran, bir bardak bira içmiş bir sürücüyü dahi riskli bölgeye sokabilecek nitelikte.
75 CEZA PUANI VE TEKRARLAYAN İHLALLER
Alkol dışında, iki yıllık aday sürücülük döneminde trafik kuralları ihlali sonucunda biriken 75 ceza puanına ulaşmak da ehliyetin iptali için yeterli sayılacak. Öte yandan dönüş kurallarını çiğnemek, yayalara ilk geçiş hakkını tanımamak ya da emniyet kemeri ve kask gibi koruyucu ekipman zorunluluğuna uymamak ihlallerinden herhangi birini üç kez tekrarlamak da aynı akıbete yol açacak. Kanun kapsamında geçici belge geri alımını gerektiren başka herhangi bir ihlal de bu listeye dahil edildi.
YENİDEN DİREKSİYON BAŞINA GEÇMEK KOLAY OLMAYACAK
Ehliyetini bu kuralları ihlal ederek kaybeden aday sürücüler için yolu yeniden açmak sandığından çok daha uzun ve zorlu bir süreci gerektiriyor. Öncelikle belgenin iptali veya geçici geri alınmasıyla başlatılan bekleme süresi eksiksiz biçimde tamamlanmak zorunda. Bu süreç boyunca kesilen idari para cezalarının tamamı ödenmeden de hiçbir adım atılamayacak.
Bunların ötesinde, kişinin sürücülüğe elverişli olduğunun tıbbi olarak belgelenmesi de şart koşuldu. Psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesinden geçilerek "sürücülüğe engel bir durumun bulunmadığı"nı gösteren sağlık raporunun temin edilmesi zorunlu tutuldu. Tüm bu aşamalar başarıyla geride bırakıldıktan sonra kişi, sıfırdan bir sürücü kursuna kayıt olmak ve gerekli sınavları geçmek suretiyle motorlu taşıt sürücüsü sertifikasını yeniden almak durumunda kalacak.
SÜRÜCÜ ADAYLARI İÇİN YENİ BİR ÇAĞ
Teklif, TBMM gündeminde yerini aldığı bu dönemde hem trafikte can güvenliğini artırmayı hem de hukuki tartışmalara son vermeyi amaçlayan bütünlüklü bir yaklaşımı temsil ediyor. Anayasa Mahkemesi'nin daha önce işaret ettiği hukuki zafiyetin giderilmesi, düzenlemenin yasalaşma sürecini de kolaylaştırabilir. Milyonlarca sürücü adayını doğrudan etkileyen bu değişiklikler, kanun teklifinin TBMM'de kabul görmesi halinde yürürlüğe girecek.