KENAN YEŞİL / MANŞETİZ / ÖZEL HABER – Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın hayata geçirdiği Depozito Yönetim Sistemi (DOA), 1 Temmuz 2026 itibarıyla uygulanmaya başlandı. Yeni sistem kapsamında pet şişe, cam şişe ve alüminyum kutuları depozito iade makinelerine teslim eden vatandaşlara ambalaj başına 1 TL geri ödeme yapılıyor.
Türkiye genelinde market zincirleri, süpermarketler, bakkallar, büfeler ile otel, restoran ve kafelerde yaygınlaştırılması hedeflenen uygulama, daha ilk günlerden fiyat artışları ve altyapı eksiklikleri nedeniyle tartışma konusu oldu.
İÇECEK FİYATLARINA ZAM TEPKİSİ
Uygulamanın başladığı 1 Temmuz'dan itibaren özellikle depozitolu içecek gruplarında fiyat artışlarının yaşandığı yönündeki şikayetlerde artış görüldü.
Bakanlığın sistemi devreye aldığı dönemde altyapının tam olarak hazır olmaması ve depozitolu ambalajlı ürünleri piyasaya süren firmalardan ambalaj başına 1,5 TL bedel alınması, raf fiyatlarına zam olarak yansıdı. Sektör temsilcileri, bazı ürünlerde fiyat artışlarının 2 TL'nin üzerine çıktığını belirtti.
KOLİ BAŞINA 40-50 TL'LİK ARTIŞ
Türkiye'de günde 50 milyonun üzerinde, yılda ise 20 milyarı aşkın içecek ambalajı tüketiliyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın "Al kullan at" yerine "Al, kullan, dönüştür" anlayışıyla uygulamaya aldığı sistem kapsamında vatandaşlar, iade ettikleri her ambalaj için 1 TL geri alıyor.
İçecek sektörü temsilcileri ise depozitolu ambalajları piyasaya süren firmalardan alınan 1,5 TL'lik bedelin yanı sıra operasyon maliyetlerinin de fiyatlara eklendiğini belirterek şunları söyledi:
"Bir kolide 24 adet cam şişe maden suyu veya 24 adet yarım litrelik pet şişe bulunuyor. Firmalar operasyonel maliyetleri de ekleyerek koli başına 40-50 TL arasında fiyat artışı yaptı. Üreticinin yaptığı zam, marketlerin kâr marjıyla birlikte raf fiyatlarında daha da yükseliyor."
VATANDAŞA EK MALİYET OLUŞTU
Sektör temsilcilerine göre firmalar ve zincir marketler, 1,5 TL'lik depozito bedelinin üzerine operasyon maliyetlerini de ekleyerek ilave fiyat artışına gitti. Yılda 20 milyarın üzerinde içecek ambalajı tüketildiği dikkate alındığında, bu ilave fiyat artışlarının tüketiciye milyarlarca liralık ek maliyet oluşturduğu ifade ediliyor.
DOA UYGULAMASI SORUNLARLA BAŞLADI
Sektör temsilcileri, DOA sisteminin çevre açısından önemli bir adım olduğunu ancak uygulamanın birçok sorunu da beraberinde getirdiğini dile getirdi.
Türkiye genelinde yaklaşık 5 bin depozito iade makinesinin hizmete alındığını belirten temsilciler, mevcut makine sayısının yetersiz kaldığını ifade etti.
Bir kişinin günlük en fazla 200 ambalaj iade edebildiğine dikkat çeken sektör temsilcileri, özellikle büyük şehirlerde iade noktalarında uzun kuyruklar oluştuğunu söyledi.
Makine haznelerinin kısa sürede dolduğu, bunların boşaltılması için araç ve personel sayısının da yetersiz kaldığı öne sürüldü.
"YAZ SEZONUNDA BAŞLAMASI DOĞRU OLMADI"
Sektör temsilcileri, uygulamanın en yoğun içecek tüketiminin yaşandığı yaz aylarında başlatılmasının da doğru bir tercih olmadığını savundu.
"Tam da tüketimin zirve yaptığı, satışların en yüksek olduğu dönemde sistem devreye alındı. Önce altyapı tamamlanmalı, makine sayısı artırılmalı, ardından uygulamaya geçilmeliydi" değerlendirmesinde bulunan temsilciler, pilot uygulamanın ardından ülke genelindeki altyapının yeterince hazırlanmadığını öne sürdü.
MAKİNE SAYISI ARTIRILMALI
Temsilciler, uygulamanın sağlıklı işlemesi için DOA makine sayısının artırılması gerektiğini belirterek, iade noktalarının yaygınlaştırılması ve toplama altyapısının güçlendirilmesinin önemine dikkat çekti.
ALMANYA ÖRNEĞİ
Türkiye'deki sisteme benzer bir uygulama Almanya'da da uzun yıllardır uygulanıyor.
Sektör temsilcileri, Almanya'da geri getirilen her şişe için yaklaşık 20-25 cent seviyesinde depozito iadesi yapıldığını, bu tutarla 5 şişe karşılığında yaklaşık bir ekmek alınabildiğini belirtti.
Türkiye'de ise ambalaj başına verilen 1 TL depozito bedelinin düşük kaldığını ifade eden sektör temsilcileri, mevcut uygulamada yaklaşık 18 şişe iadesiyle ancak bir ekmek alınabildiğine dikkat çekti.
ENFLASYONA YUKARI YÖNLÜ BASKI
Sektör temsilcileri, depozito uygulaması nedeniyle içecek fiyatlarında yaşanan artışların, TÜFE sepetinde yer alan alkolsüz içecekler grubunu da etkileyebileceğini belirterek, bunun enflasyon üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturabileceğini ifade etti.
