Türkiye, kara para aklanmasının önüne geçmek için finansal sistemde kimlik doğrulama sürecini yeniden şekillendirdi. Hazine ve Maliye Bakanlığı'na bağlı Mali Suçları Araştırma Kurulu'nun hazırladığı tebliğ Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Düzenleme, bankalar ve diğer yükümlü kuruluşların Türk vatandaşı olmayan gerçek kişilerin kimliğini uzaktan nasıl tespit edeceğine dair çerçeveyi yeniden çizdi.
Tebliğin temelinde, Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında müşteri kimliğinin sağlıklı şekilde doğrulanması yer alıyor. Düzenleme, finans kuruluşlarının yabancı müşterilerle iş ilişkisi kurarken hangi teknik ve idari adımları izlemesi gerektiğini ayrıntılı biçimde tarif ediyor.
PASAPORTUN ÇİPİ KİMLİK DOĞRULAMANIN MERKEZİNE OTURDU
Yeni kurallara göre yükümlü kuruluşlar, Türk uyruklu olmayan kişilerin kimliğini Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı standartlarına uygun ve yakın alan iletişimi teknolojisine sahip pasaportlar üzerinden uzaktan doğrulayabilecek. Bu işlem rastgele personel tarafından yapılamayacak; sadece pasaportla uzaktan kimlik tespiti konusunda özel eğitim almış çalışanlar görüntülü görüşme yoluyla süreci yürütebilecek.
Doğrulamanın güvenilirliği, pasaportun elektronik yongasındaki bilgilerin pasaport üzerinde basılı olan bilgilerle örtüşmesine bağlı olacak. Bu eşleşme yakın alan iletişimi teknolojisiyle kontrol edilecek ve eşleşme sağlanamadığı durumlarda yükümlü kuruluş söz konusu kişiyle uzaktan kimlik tespiti yoluyla iş ilişkisi kuramayacak. Görüntülü görüşme sırasında hem kişinin kendisini hem de elindeki pasaportu gösteren görüntü kayıtları alınması da zorunlu tutuldu.
ADRES BİLGİSİ DOĞRULANMADAN HESAPTAN PARA ÇIKMAYACAK
Düzenlemenin en dikkat çeken maddelerinden biri adres teyidiyle ilgili. Uzaktan kimlik tespiti sırasında alınan adres bilgisi, yerleşim yeri belgesiyle, ya da kişi adına düzenlenmiş elektrik, su veya doğalgaz gibi abonelik gerektiren hizmetlere ait ve işlem tarihinden önceki üç ay içinde kesilmiş bir faturayla teyit edilebilecek. Alternatif olarak kamu kurumlarının verdiği belgeler veya ilgili ülkenin kamuya açık veri tabanları da bu teyit için kullanılabilecek. Tebliğ, bu doğrulamanın işlem tarihinden itibaren en geç üç ay içinde tamamlanmasını şart koşuyor.
Adres teyidi tamamlanmadan açılan hesaplardan ne para transferi yapılabilecek ne de nakit çekim gerçekleştirilebilecek. Müşteri kabulü gerçekleştiren kuruluşlar ayrıca risklerin belirlenmesi, derecelendirilmesi, sürekli izlenmesi ve azaltılması için kendi içlerinde gerekli tedbirleri almakla yükümlü tutuldu.
RİSKLİ ÜLKE VATANDAŞLARINA KAPI KAPANDI
Tebliğ, yükümlü kuruluşların kendi belirledikleri riskli ülke vatandaşlarını pasaportla uzaktan kimlik tespiti yöntemiyle müşteri olarak kabul edemeyeceğini de açıkça hükme bağladı. Bu sınırlama, sahte kimlik veya yüksek riskli coğrafyalardan gelebilecek mali suç girişimlerine karşı bir güvenlik duvarı oluşturmayı hedefliyor.
Kuruluşlar, müşteri kabulüne başladıktan sonra bir ay içinde aldıkları tedbirleri, oluşturdukları prosedürleri ve hazırladıkları rehberleri Mali Suçları Araştırma Kurulu'na bildirmek zorunda olacak. Eğer pasaportla kimliği tespit edilen bir kişinin sonradan Türk vatandaşlığına geçtiği veya kendisine Türkiye'de vergi mükellefiyeti tesis edildiği anlaşılırsa, bu kişinin kimlik kartı örneği veya vergi kimlik numarası elektronik ortamda alınarak mevcut müşteri kayıtlarıyla eşleştirilecek.
PARA TRANSFERİNDE ÇAPRAZ KONTROL ZORUNLULUĞU
Kimlik bilgilerinin tutarlılığını güvence altına almak amacıyla, müşterinin kimlik bilgileriyle uyumlu olacak şekilde yurt içinde veya yurt dışında bulunan bir banka hesabından, banka kartından ya da kredi kartından para transferi yapılması zorunlu tutuldu. Bu sayede sistemde açılan hesabın gerçek sahibiyle finansal hareketler arasındaki bağ güçlendirilmiş olacak.
Tebliğe göre müşteri tarafından açılan hesaba para girişi sadece kişinin yurt dışındaki kendi adına açılmış banka hesaplarından yapılabilecek. Aynı şekilde bu hesaptan yurt dışına çıkacak paralar da yalnızca yine kişinin kendi adına açılmış banka hesaplarına gönderilebilecek. Bu çift yönlü kısıtlama, hesabın üçüncü taraflarca suç geliri aktarımı için kullanılmasının önüne geçmeyi amaçlıyor.
Düzenleme kapsamında müşteri kabul edilen kişilere ilişkin istatistiki veriler de takvim yılı esas alınarak her üç aylık dönemin son ayında Mali Suçları Araştırma Kurulu'na iletilecek. Böylece kurumun, uzaktan kimlik tespiti yoluyla gerçekleştirilen işlemleri düzenli aralıklarla izleyebilmesi sağlanacak.