KENAN YEŞİL/MANŞETİZ– Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO), haşhaş üretiminde sürdürülebilirliği sağlamak ve üreticiyi desteklemek gerekçesiyle 2026 yılı alım döneminde haşhaş kapsülünün yanı sıra ilk kez haşhaş tohumu alımı yapacağını açıkladı.
Kurum tarafından mavi, beyaz ve sarı renkli haşhaş tohumu alım fiyatının kilogram başına 140 TL olarak belirlenmesi ve alım takviminin oluşturulma şekli, İzmir Ticaret Borsası (İTB) Meclisi'nde gündeme taşındı.
İTB Yağlı Tohumların Toptan Ticareti Meslek Komitesi Üyesi ve Meclis Üyesi Salih Nejat İblar, alınan kararların sektöre danışılmadan hayata geçirildiğini ve serbest piyasa dengelerini kilitlediğini dile getirdi.
Ekim alanları 715 bin dekardan 150 bine geriledi
TMO'nun yıllar sonra tohum alım fiyatı açıklamasının ardındaki temel sebebin düşen üretim rakamları olduğunu ifade eden Salih Nejat İblar, Türkiye'nin uluslararası taahhütlerine dikkat çekerek, “Yıllardan sonra ilk defa Toprak Mahsulleri Ofisi haşhaş alım fiyatı açıkladı. Bu ilk defa olan bir uygulama ve ağustos ayının ortasında açıklandı. Asıl amaç ürünü çoğaltmaktı. Çünkü Türkiye'de 715 bin dekar olan haşhaş ekim alanı ne yazık ki 150 bin dekarlara kadar geriledi. Türkiye, Afyon'daki fabrikadan baz morfin üretip Birleşmiş Milletler'e (BM) vermek zorunda. BM'nin ülkemize verdiği zorunlu bir kota var ve bu kotayı sağlamak durumundayız. TMO bu kotayı karşılayabilmek ve üretimi teşvik etmek için fiyat açıkladı ancak yöntem yanlış seçildi” diye konuştu.
Haşhaş tohumunda 3 çeşide tek fiyat tepkisi
Piyasa dinamiklerinin ve ihracat gerçeklerinin hiçe sayıldığını belirten İblar, farklı nitelikteki ürünlerin 140 TL'lik tek fiyatta eşitlenmesini eleştirerek, “Piyasada 3 temel haşhaş çeşidimiz var: Mavi, beyaz ve sarı. TMO, üç çeşidin de alım fiyatını 140 lira olarak açıkladı. Bugün piyasada makarnalık buğday ile unluk buğdayın fiyatı aynı olabilir mi? İkisinin de kullanım alanı ve değeri tamamen farklıdır. Sarı haşhaş doğrudan iç piyasada tüketilen bir ürünken; mavi ve beyaz haşhaş ise katma değeri yüksek, tamamen ihracata giden ürünlerdir. Sektör dinamiklerini gözetmeden hepsine tek fiyat biçmek ticari mantıkla bağdaşmıyor."
TMO’nun kararı piyasayı kilitledi
TMO'nun getirdiği teslimat sırası ve takvim nedeniyle piyasada işlemlerin durma noktasına geldiğini vurgulayan İblar, “Alım için olmadık bir şart getirdiler; 'Önce haşhaşın kapsülünü teslim edin, ondan sonra ben tohumunuzu alacağım' dediler. Haşhaşın kapsülü haziran ayında hasat edildi. Ağustos ayının sonuna kadar kapsül alacaklar, eylül ayında ise tohum alımına başlayacaklar. Bu resmen piyasayı kilitledi. Keşke bu kararlar alınmadan önce sektörü temsil eden sivil toplum kuruluşlarına, borsalara ve tüccara danışılsaydı. Ortak bir 140 TL taban fiyatıyla piyasa kilitlendi. Kasım ayı itibarıyla 260 liraya piyasaya hangisini satacaklar" ifadelerini kullandı.
