Ahilik Haftası öncesi İzmir Elektronikçiler Odası’ndan (İZELKO) teknoloji çağının meslek ahlakına ilişkin dikkat çeken bir çağrı geldi. İZELKO Başkanı Çetin Akbıyık, yüzyıllardır dürüst ticaret, güven ve emeğe saygı gibi değerlerle anılan Ahilik anlayışının artık dijital ticaret, algoritmalar ve yapay zekâ sistemlerinde de karşılık bulması gerektiğini söyledi.
Akbıyık, Ahiliğin yalnızca geleneksel törenlerle hatırlanmasının yeterli olmadığını belirterek, “Ahilik dükkânın kapısında başlayıp tezgâhta bitmemeli; yazılımın koduna, yapay zekânın algoritmasına kadar girmelidir” mesajı verdi.
Ahilik sadece törenlerden ibaret değil
Ahiliğin üretim ve ticaretin ahlaki çerçevesini belirleyen köklü bir meslek düzeni olduğunu ifade eden Akbıyık, dürüst kazanç, güvenilirlik, kaliteli üretim, emeğe saygı, tüketicinin korunması, liyakat ve haksız rekabetten kaçınmanın bu anlayışın temelini oluşturduğunu söyledi.
Akbıyık, geleneksel Ahilik uygulamalarının kültürel önemine dikkat çekerken, asıl mirasın işini doğru yapmak ve kazancı ahlakla buluşturmak olduğunu vurguladı.
“Şed kuşanmanın, geleneksel törenlerin ve esnaf ziyaretlerinin elbette kültürel bir değeri vardır. Ancak Ahiliği yalnızca bunlarla tarif edersek özünü eksik bırakırız. Esas miras; işini doğru yapmak, müşterinin hakkını gözetmek ve kazancı ahlakla buluşturmaktır. Ahilik dükkânın kapısında başlayıp tezgâhta bitmemeli; yazılımın koduna, yapay zekânın algoritmasına kadar girmelidir.”
Dijital ticarette yeni ahlak ölçüsü
Ticaretin araçlarının zaman içinde değiştiğini belirten Akbıyık, geçmişte terazinin doğruluğuyla ölçülen ticaret ahlakının bugün dijital sistemler, fiyatlama modelleri ve öneri algoritmaları üzerinden sınandığını ifade etti.
Akbıyık, dijital platformların da tüketiciyi yanıltmaması gerektiğini belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:
“13’üncü yüzyılın çarşısında ahlak teraziyi doğru tutuyordu; bugün aynı ölçü algoritmalarda olmalı. Bir Ahi müşterisini tartıda kandırmıyorsa, dijital platform da fiyatlama, sıralama ve öneri sistemleriyle tüketiciyi yanıltmamalı. Esnaf müşterisinin bilgisizliğini kazanca çevirmiyorsa, algoritma da insanın zaaflarını ticari avantaja dönüştürmemeli. Dün mesele doğru tartmaktı, bugün doğru yönlendirmek. Yapay zekâda şeffaflık, veri güvenliği, insan denetimi ve hesap verebilirlik artık meslek ahlakının da konusudur.”
“Yapay zekânın vicdanı yok”
Teknolojinin kendi başına ahlaki bir iradeye sahip olmadığını vurgulayan Akbıyık, bu noktada sorumluluğun teknolojiyi geliştiren ve kullanan insanlarda olduğunu söyledi.
“Yapay zekânın vicdanı yok; vicdanı onu yazan ve kullanan insan taşır. Teknoloji büyüdükçe sorumluluk da büyümeli. Veri, fiyatlama, reklam ve tüketici davranışlarının kullanımı yeni bir meslek etiği gerektiriyor. Teknolojik güç, toplumsal sorumluluktan ayrı düşünülemez.”
Elektronikçilerin Ahilik anlayışı
Ahilik ilkelerinin elektronikçi esnafı açısından günlük meslek pratiğinde karşılığı bulunduğunu belirten Akbıyık, özellikle kişisel veriler ve özel hayatın korunmasına dikkat çekti.
“Müşteri telefonunu ya da bilgisayarını bırakırken yalnızca cihazını değil, özel hayatını da emanet ediyor. O emaneti korumak, gereksiz ürün satmamak, değiştirilmeyen parçayı değiştirilmiş gibi göstermemek, kaliteli parça kullanmak, fiyatı açık söylemek ve satış sonrasında işinin arkasında durmak Ahiliğin bugünkü karşılığıdır. Elektronik atıkları doğru değerlendirmek de aynı anlayışın parçasıdır; görevimiz müşteriye olduğu kadar çevreye karşı da sürüyor.”
Geleceğin ustaları teknolojiyle yetişecek
Ahilikteki usta-kalfa-çırak ilişkisinin teknoloji çağında biçim değiştirerek devam ettiğini belirten Akbıyık, mesleki bilginin yanı sıra etik sorumluluğun da yeni nesillere aktarılması gerektiğini söyledi.
“Dünün ustası çırağını tezgâhta yetiştiriyordu; bugün teknisyen genç elektronikçiyi, deneyimli yazılımcı genç geliştiriciyi yetiştiriyor. Bilgiyi aktarmak kadar o bilginin hangi amaçla ve hangi sınırlar içinde kullanılacağını öğretmek de önemlidir.”
Akbıyık, geleceğin ustalarının yalnızca teknik becerileriyle değil, sahip oldukları etik anlayışla da öne çıkacağını belirterek kod yazan gençlerin, yapay zekâ geliştiren mühendislerin ve bu sistemleri yöneten şirketlerin güçlü bir meslek ahlakına ihtiyaç duyduğunu ifade etti.
“Ahiliği geleceğe taşımak için”
Ahilik Haftası’nın yalnızca geçmişi anma dönemi olarak görülmemesi gerektiğini belirten Akbıyık, geleneksel değerlerin teknoloji çağındaki karşılığının tartışılması gerektiğini söyledi.
“Teknolojiyi geliştireceğiz, yazılım üreteceğiz, yapay zekâyı daha ileriye taşıyacağız. Ama insanı ve hakkı merkezin dışına çıkarmayacağız. Ahiliği geçmişten teslim aldık; geçmişte bırakmak için değil, geleceğe taşımak için.”
