SERCAN ENGEREK/MANŞETİZ- UNESCO Kültürel Mirası kapsamında bulunan Efes Antik Kenti’nde yapımı devam eden Karşılama Merkezi inşaatında yaşanan tahribat kamuoyunda tartışma yarattı. Ege Çevre ve Kültür Platformu (EGEÇEP), 1. derece arkeolojik sit alanın yaşanan tahribatın sorumlular hakkında suç duyurusunda bulundu.
Sadece İzmir’in değil, tüm dünyanın gözbebeği olan Efes Antik Kenti’nde Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 2025’te “Geleceğe Miras Sonsuz Efes” projesi kapsamında ören yerinin girişine Karşılama Merkezi inşa edilmeye başlandı.
2,5 milyar lira harcanacak proje yaklaşık 130 bin metrekarelik bir arazi üzerinde yürütülüyor. Projede kapsamında 61 dükkân ve 180 otobüs kapasiteli büyük bir otopark alanı inşa edilecek.
Selçuk Halk Temsilcileri Meclisi, yaklaşık 130 bin metrekarelik devasa bir alanın dolgu ile kapatılarak inşa edildiğini belirttiği bu yapıyı bir “AVM” olarak nitelendirdi. Heyet, bu uygulamanın yeni bir rant ve yağma alanı yarattığını, kültür varlıklarını gömerek yok ettiğini ifade etti.

Kamu davası açılması için çağrı
Karşılama Merkezi projesini yargıya taşıyan EGEÇEP, birinci derece arkeolojik sit alanındaki çalışmalar sırasında kültür varlıklarının zarar gördüğü iddiasıyla Selçuk Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulundu.
Suç duyurusunun dilekçesinde, projeyi yürüten Ak Ece Restorasyon Sanayi ve Ticaret Limited Şirketinin yönetici ve görevlileri hakkında 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’na muhalefet; inşaatı denetlemekle görevli Selçuk Müze Müdürlüğü görevlileri ile İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu uzmanları hakkında ise “görevi kötüye kullanma” suçlamasıyla kamu davası açılması talep edildi.
EGEÇEP, şirket yetkililerinin tescilli sit alanları ile korunması gerekli taşınmaz kültür varlıklarının yıkılmasına, bozulmasına veya zarar görmesine neden olduğu iddiasının 2863 sayılı kanunun 65. maddesi kapsamında soruşturulmasını istedi.
Kamu görevlileri yönünden ise Türk Ceza Kanunu’nun 257. maddesinin uygulanması talep edildi.
EGEÇEP'in suç duyurusunda, daha önce projenin yürütmesinin durdurulması ve iptali için de dava açıldığı hatırlatıldı.

Yıllar içinde birçok kez tahrip edildi
Efes Karşılama Merkezi inşaatı sırasında bölgede yapılan arkeolojik çalışmalara zarar verildiğine dikkat çekilen dilekçede, bölgenin arkeolojik geçmişine dair şu ifadeler kullanıldı:
1922-29 arasında Avusturya Arkeoloji Enstitüsü tarafından yürütülen ilk Vedius Gimnazyumu ve çevresi kazı ve araştırmalarında; Helenistik sur duvarı üzerinde yer alan Koressos Kapısının doğusu, kuzey ve batısındaki sur dışı alanlar bütün antik kentlerle benzer şekilde nekropol olarak tanımlanmıştır.
Söz konusu nekropolün düzlükte yer alan önemli bir kısmı 1990’larda yapılan asfalt yol altında kalmıştır.
1978 yılında gündüz vakti yapılan bir kaçak kazı ihbarı sonucu Vedius Gimnazyumu kuzeyinde, Koressos Limanı bölgesinde Efes Müzesi tarafından kazı çalışması başlatılmıştır.
Bu kazıyı arkeolog Suzan Bayhan yürütmüştür. Kazı sonucu duvarları freskolu oda mezar içerisinde mermer bir lahit ortaya çıkarılmıştır. Bu eser halen Efes Müzesi avlusunda (1.36.78) envanter numarasıyla sergilenmekte, Musa’lar Lahdi olarak tanımlanmaktadır.
Bu lahdin buluntu yerini gösterir plan, harita ile envanter kaydı içeriğine ne yazık ki ulaşamıyoruz!
“Duvarlar traşlandı, ardından alanda dolgu yapıldı”
UNESCO Kültürel Mirası kapsamında bulunan Efes Antik Kenti’nde “Karşılama Merkezi” inşaatı başladığında alana çok sayıda iş makinası, kepçe, dozer, silindir gibi iş makineleri girdi.
EGEÇEP’in suç duyurusunda o güne kadar maki, çalı ve birkaç incir ağacından oluşan doğal bitki örtüsü ve aralarda görülen taş yığınları ile bazı duvarların bu makineler “adeta traşlandığı” ardından alanda hızla dolgu yapıldığı hatırlatıldı.
“İnşaatın bu başlangıç aşamasında arazideki arkeolojik izlerin hızla ortadan kaldırıldığına” dikkat çekilen dilekçede, “İnşaat alanından elimize geçen bazı fotoğraflarda görülebildiği kadarıyla; roma dönemi duvar işçiliğine uygun, yer yer sıvalı bir yapının iş makinaları ile tahrip edildiği açıkça görülmektedir” denildi.

“Sit alanındaki yapı hangi kurul izniyle ortadan kaldırılmıştır?”
EGEÇEP’in suç duyurusunda şu sorular gündeme getirildi:
- Birinci derece arkeolojik sit alanındaki bir yapı hangi yasaya dayanılarak, hangi kurul izniyle tahrip edilmiş ve ortadan kaldırılmıştır?
- Acaba bu yapı 1978 yılında Efes Müzesi tarafından Kazısı yapılarak gün yüzüne çıkarılan (1.36.78) envanter numaralı Musa’lar Lahdinin bulunduğu mezar odası mıdır? Değilse nedir?
Dilekçede konunun hukuki ve bilimsel olarak aydınlanmasına ihtiyaç olduğu vurgulandı.






