ABD Başkanı Donald Trump, geçici yüzde 10'luk küresel gümrük tarifesinin cuma günü sona ermesinin ardından onlarca ülkeyi kapsayacak yeni vergileri bu hafta içinde açıklamaya hazırlanıyor. Financial Times'ın haberine dayanan bilgilere göre yeni tarifelerin ilk etapta mevcut orana yakın seyretmesi, ilerleyen süreçte ise bazı ülkelerde daha yüksek seviyelere çıkması bekleniyor.
Beyaz Saray'dan yapılan resmi bir açıklama henüz bulunmasa da, ABD yönetimine yakın kaynaklara dayandırılan haberler, Trump'ın önümüzdeki günlerde imzalayacağı yeni kararla dünya genelinde onlarca ekonomiyi etkileyecek bir gümrük vergisi paketini yürürlüğe koyacağına işaret ediyor. Adımın zamanlaması tesadüfi değil; mevcut geçici tarife rejiminin yasal dayanağı bu hafta sona eriyor ve yönetim boşluk oluşmadan yeni bir çerçeveye geçmeyi planlıyor.
GEÇİCİ TARİFENİN YASAL SÜRESİ CUMA GÜNÜ DOLUYOR
Trump yönetimi, yılın başında Yüksek Mahkeme'nin geniş kapsamlı acil durum tarifelerini hukuka aykırı bulup iptal etmesinin ardından, boşluğu doldurmak amacıyla Ticaret Yasası'nın 122. maddesine dayanarak yüzde 10 oranında geçici bir küresel tarife yürürlüğe koymuştu. Söz konusu madde, başkana ödemeler dengesinde "büyük ve ciddi" sorunlar gerekçesiyle tüm ülkelere yönelik olarak en fazla 150 gün süreyle ve yüzde 15'e kadar vergi uygulama yetkisi tanıyor; ayrıca bu yetkinin kullanımı için ayrıca bir soruşturma şartı da aranmıyor.
Ne var ki bu yasal yetkinin ömrü sınırlı. Kongre'den bir uzatma kararı çıkması olası görülmediğinden, 150 günlük sürenin cuma gününe denk gelen 24 Temmuz itibarıyla dolacağı ve mevcut yüzde 10'luk uygulamanın otomatik olarak ortadan kalkacağı belirtiliyor. Yönetimin bu tarihe kadar yeni bir hukuki dayanakla piyasaya bir belirsizlik yaşatmadan devreye girmeyi hedeflediği aktarılıyor.
YENİ ORANLARIN İLK ETAPTA MEVCUT SEVİYEYE YAKIN KALMASI BEKLENİYOR
Financial Times'ın haberine göre, cuma günü yürürlükten kalkacak yüzde 10'luk küresel tarifenin yerini alacak yeni düzenlemenin ilk aşamada da benzer bir seviyede, yani mevcut orana yakın bir noktada başlaması öngörülüyor. Böylece hem tüketici fiyatlarında hem de küresel tedarik zincirlerinde ani bir sıçramanın önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Ancak bu durumun kalıcı olması beklenmiyor. Aynı haberde, yönetimin daha yüksek oranlı vergiler için gerekli hukuki zemini oluşturabilecek çok sayıda soruşturma üzerinde eş zamanlı olarak çalıştığı da vurgulanıyor. Bu soruşturma süreçlerinin tamamlanmasıyla birlikte bazı ülkelere yönelik tarifelerin, şu an konuşulan seviyenin belirgin biçimde üzerine çıkarılabileceği ifade ediliyor.
HUKUKİ ZEMİN ARAYIŞINDA GÖZLER 301. MADDEDE
Geçici tarifenin süresi dolarken yönetimin asıl güvendiği araç, 1974 tarihli Ticaret Yasası'nın 301. maddesi. Bu madde, adil olmayan ticaret uygulamalarına karşı soruşturma açılmasına ve buna dayalı misilleme niteliğinde vergi uygulanmasına imkân tanıyor. Yetkililer, 301. madde kapsamında getirilecek vergilerin, mahkemelerce iptal edilen "mütekabiliyet" tarifelerine kıyasla hukuki açıdan çok daha sağlam bir zemine oturacağını düşünüyor.
Bu kapsamda aylardır sürdürülen bir zorla çalıştırma soruşturması öne çıkıyor. Onlarca ülkenin, zorla çalıştırma yoluyla üretilen ürünlere karşı yeterli önlem almadığı gerekçesiyle incelendiği bu süreçte, aralarında Çin, Japonya, Güney Kore ve İngiltere'nin de bulunduğu bir grup ülkeye yüzde 12,5 oranında, Avrupa Birliği ve Kanada gibi diğer ticaret ortaklarına ise yüzde 10 oranında ek vergi önerildiği daha önce kamuoyuna yansımıştı. Aynı madde kapsamında geçtiğimiz hafta Brezilya'ya yönelik yüzde 25 oranında bir tarifenin de devreye girdiği kaydedildi.
Konuya hâkim hukukçular, 301. maddenin geçmişte özellikle Çin'e karşı ciddi vergiler getirmek için kullanıldığını ve mahkemelerden onay aldığını hatırlatıyor. Bununla birlikte, bu maddenin şimdiye kadar tek bir ülkeye ya da sınırlı sayıda ülkeye yönelik uygulandığına, onlarca ülkeyi aynı anda kapsayacak bu ölçekte bir kullanımın emsalinin bulunmadığına dikkat çekiliyor. Bu nedenle yeni düzenlemenin de ilerleyen dönemde hukuki itirazlarla karşılaşabileceği değerlendiriliyor.
SANAYİ FAZLASI SORUŞTURMASI YENİ VERGİLERİN KAPISINI ARALAYABİLİR
Yönetimin üzerinde çalıştığı bir diğer başlık ise küresel sanayi kapasite fazlası ve devlet sübvansiyonlarına ilişkin soruşturma. Bu incelemenin tamamlanması hâlinde, aralarında farklı sektörlerin de bulunduğu geniş bir ülke grubuna yeni vergilerin yolunun açılabileceği belirtiliyor. Bu soruşturmanın halihazırda ne zaman sonuçlanacağına dair net bir takvim paylaşılmış değil.
Bununla birlikte yönetimin bu hafta içinde şirketlerden, Çin ile yürütülen ticareti yönetmeye yönelik yeni planlar hakkında görüş talep ettiği de öğrenildi. Bu adım, Washington'ın yalnızca cuma gününe yetişecek bir geçiş çözümü değil, önümüzdeki aylara yayılacak daha geniş bir ticaret politikası revizyonu üzerinde çalıştığına işaret ediyor.
KÜRESEL PİYASALARDA BELİRSİZLİK SÜRÜYOR
Yeni tarife paketinin nihai kapsamı ve oranları netleşene kadar küresel piyasalarda temkinli bir bekleyiş hâkim. Şirketlerin, olası vergi artışlarına karşı önden stok yapma veya ithalatını öne çekme gibi yöntemlere başvurabileceği yönünde değerlendirmeler de bulunuyor. Yönetimin cuma gününe kadar resmi bir kararname yayımlayıp yayımlamayacağı, yayımlanması hâlinde hangi ülkelerin hangi oranlarla karşılaşacağı ise önümüzdeki günlerde netlik kazanacak.
