Uzun yaz tatilinin ardından başlayan yeni eğitim-öğretim dönemi, bazı ailelerde ödev, ekran kullanımı ve okula gitme konusunda tartışmaları da beraberinde getiriyor.
MBA Okulları Gaziemir Kampüsü ile Medicana International İzmir Hastanesi iş birliğinde düzenlenen “Tatilden Okula: Rutine Dönüş” seminerinde, çocukların okula ve yeni düzene uyum süreci ele alındı.
Medicana International İzmir Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Müge Yaşar ile Klinik Psikolog Burçin Deniz, velilerle bir araya gelerek okula dönüş dönemindeki davranışların psikolojik boyutuna ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Uzmanlar, çocuklarda görülen okula gitme direncinin her zaman disiplinsizlik veya inatlaşma olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekti.
Okul reddi ve kaygı belirtileri
Klinik Psikolog Burçin Deniz, yaz tatili sonrasında çocuklarda sabah uyanmakta zorlanma, ödev yapmaya direnme ve okula gitmek istememe gibi davranışların görülebileceğini belirtti. Deniz, kaygının bazı çocuklarda fiziksel belirtilerle de ortaya çıkabileceğini söyledi.
“Yaz tatili sonrası okula dönüş sürecinde çocuklarda sabah uyanmakta zorlanma, ödev masasına oturmada direnç ve ‘Karnım ağrıyor, bugün okula gitmesem olur mu?’ gibi sözel tepkiler sıkça görülebilir. Çocuğun yaşadığı direncin arkasında çoğunlukla olumsuz duygulanımdan (anksiyete ve bedensel şikayetler) kaçınma, sosyal/değerlendirilme durumlarından çekinme, ayrılık kaygısı ve ebeveyn dikkatini üzerinde tutma isteği ile evdeki somut ödülleri bırakamama gibi temel işlevler yatabilir. Okula dönüşün getirdiği belirsizlik ve akademik yük, çocukta kaygı oluşturarak karın ağrısı, mide bulantısı gibi şikayetlere yol açabilir. Geçici bir okula uyum zorluğu ile klinik düzeydeki okul reddi arasındaki fark iyi gözlemlenmelidir. Eğer çocuğun gösterdiği direnç 2 haftadan uzun sürüyorsa, uyku, iştah ve sosyal ilişkiler gibi günlük işlevselliği belirgin şekilde bozuluyorsa ya da yoğun kaygı ile fiziksel belirtiler sürekli eşlik ediyorsa bir uzmandan profesyonel destek alınmalıdır.”
Ekran kullanımı ve okul rutini
Dr. Öğretim Üyesi Müge Yaşar ise tatil dönemindeki serbest zaman, ekran kullanımı ve anlık ödüllerin ardından çocukların okul rutinine geçişte zorlanabileceğini ifade etti.
Yaşar, özellikle ekran süresinin sınırlandırılması sırasında yaşanan öfke tepkilerinin aileler tarafından doğru değerlendirilmesi gerektiğini belirterek, kriz anında uzun açıklamalar yerine net ve sakin sınırlar konulmasını önerdi.
“Bütün bir yaz boyunca dijital ekranlar, sınırsız serbest zaman ve anlık ödüllerle yüksek dopamin seviyelerine alışan bir çocuk beyninin, eylül ayıyla birlikte durağan bir sınıf ortamına ve ‘gecikmiş ödül’ sistemi olan ders çalışmaya aniden uyum sağlamasını beklemek fizyolojik açıdan gerçekçi değildir. Ekran sürelerini kısmaya çalıştığınızda karşılaştığınız öfke nöbetleri, çocuğun karakterindeki bir bozulmadan ziyade, amigdala üzerinden tetiklenen bir dopamin yoksunluğu krizidir. Bu nedenle kriz anlarında uzun mantıklı açıklamalar yapmak yerine, sakin zamanlarda ‘önce sorumluluk, sonra ayrıcalık’ kuralını devreye sokarak ekran kullanımını net bir sınırla ödev sonrasına bırakmak en sağlıklı adımdır. Ders çalışma direncini 25 dakikalık kısa odaklanma bloklarıyla mikro hedeflere bölmek eyleme geçmeyi kolaylaştırabilir. Unutmamalıyız ki okul sadece akademik bilgilerin depolandığı bir yer değil, psikolojik dayanıklılık kazanma becerilerinin inşa edildiği çok temel bir yaşam antrenmanıdır.”
Uzman desteği ne zaman düşünülmeli?
Uzmanların değerlendirmelerine göre, okula dönüşün ilk günlerinde yaşanan geçici uyum sorunları ile daha uzun süren ve çocuğun günlük yaşamını etkileyen okul reddinin birbirinden ayrılması önem taşıyor.
Özellikle iki haftadan uzun süren okul reddi, uyku ve iştah düzeninde belirgin değişiklikler, sosyal ilişkilerde bozulma ve yoğun kaygıyla birlikte görülen sürekli fiziksel şikâyetlerde profesyonel destek alınması öneriliyor.
