İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin Urla'da destek verdiği Liman Tepe kazılarında yaklaşık 5 bin yıllık bir drenaj sistemi ortaya çıkarıldı. Taş kanallardan oluşan sistemin yağmur sularını yönlendirmek amacıyla kullanıldığı değerlendirilirken, buluntunun Ege ve Batı Anadolu’da az rastlanan örneklerden biri olduğu açıklandı.
Ankara Üniversitesi Deniz Arkeolojisi Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü ve Liman Tepe Kazı Başkanı Prof. Dr. Vasıf Şahoğlu, 35 kişilik kara ve denizaltı ekibi ile çalıştıklarını ve bu bölgedeki ilk kazıların 1992 yılında başladığını söyledi.
1992 yılında Prof. Dr. Hayat Erkanal başkanlığında başlayan kazıların 2020’den bu yana ise kendi başkanlığında sürdüğünü ifade eden Şahoğlu, “Şu an içinde bulunduğumuz kısım günümüzden 5 bin yıl geriye gidiyor. Surlarla çevrili bir şehrin içindeyiz. Sağımızda ve solumuzda ‘uzun evler’ dediğimiz yapılar var. Biz bugün aslında günümüzden 5 bin yıl önce kullanılan bir sokağın içerisindeyiz" dedi.
Taş kanallarla yağmur suyunu yönlendirmişler
2026'nın en dikkat çekici bulgularından olan ve farklı kotlardaki teraslar arasında ortaya çıkarılan taş kanalların dikkat çektiğini belirten Şahoğlu, “Taşlarla kanallar yapmışlar ve o kanalların içerisinden sular akıyor. İçme suyuyla ilgili olmayabilir. Yerleşimin ortasına doğru derinleşen bir yapı olduğu için akan yağmur sularını belli bir yere kanalize etmek amacıyla yapılmış olabileceğini düşünüyoruz. Terasların arasında taşlarla inşa edilmiş bir drenaj sistemi var. Batı Anadolu’da pek bilmediğimiz, Ege’de de çok az örneği bulunan bir sistem" dedi.
Evlerin girişinde de büyük çömlekler bulundu
Kazılarda yaklaşık 5 bin yıllık “uzun evlerde” de yeni bulgulara ulaşıldı. Evlerin girişlerinde zemine sabitlenmiş büyük çömlekler bulunduğunu belirten Şahoğlu, bunların su, tahıl veya başka ürünlerin depolanması amacıyla kullanılmış olabileceğini ifade etti.
Çömleklerin botonikçiler dahil diğer uzmanlar tarafından inceleneceğini açıklayan Şahoğlu, “Sabit bir çömlek bulduğumuz zaman sıvı ya da katı bir malzemenin depolandığını düşünüyoruz. İlk akla gelenlerden biri su. Ancak içinden toprak örnekleri toplayacağız. Botanikçiler inceleyecek, yanmış tohumlar varsa bize ne saklandığı konusunda bilgi verecek. Mikromorfolojik araştırmalarla gözümüzle göremediğimiz kalıntılardan bile içindeki malzemeyi anlamaya çalışacağız" dedi.
Liman Tepe’nin yaklaşık 4 bin 500-5 bin yıl önce surlarla çevrili güçlü bir yerleşim olduğunu belirten Şahoğlu, 25 metreden uzun ve yaklaşık 5 metre genişliğindeki evlerin, Ege’de bu dönem için bilinen en büyük yapılar arasında olduğunu belirtti.
Bazı evlerde madencilik, bazılarında ise dokumacılığa ilişkin bulgular bulunduğunu belirterek, "Bu nedenle bunları ‘atölye-ev’ olarak tanımlayabiliriz. Hem günlük yaşamın hem de üretimin sürdüğü mekanlar" diyen Şahoğlu, Kiklad Adaları’ndan geldiği belirlenen seramiklerin bulunması sayesinde Liman Tepe’nin Ege adalarıyla deniz aşırı bağlantıların bulunduğunu ortaya koydu.
Şahoğlu, yaklaşık 4 bin 500 yıl öncesine ait seramik kapların deniz yoluyla Liman Tepe’ye ulaştırıldığını, bu kaplarda zeytinyağı veya şarap gibi ürünlerin taşınmış olabileceğini ancak içeriklerin kesin olarak bilinmediğini söyledi.
Daha eski tabakalarda ise Melos Adası kökenli obsidyen bulundu. 7 bin yıl öncesine ait bu buluntunun, metal kullanımından önce kesici alet üretiminde kullanılan önemli bir malzeme olduğunu belirten Şahoğlu, Liman Tepe’nin yüzünün geçmişten bu yana denize dönük olduğunu ifade etti.
Türkiye’nin ilk su altı liman kazıları burada yapıldı
Liman Tepe’deki gerçekleştirilen araştırmalar ayrıca deniz altındaki limanda da devam ediyor.
Şahoğlu, bu yıl taşlık mendirek yapısının farklı noktalarında sondajlar yapıldığını ve mendireğin ne zaman inşa edildiğiyle ne kadar süre kullanıldığının belirlenmeye çalışıldığını söyledi.
Deniz altı kazılarında amfora ve seramiklerin yanı sıra zeytin ve üzüm çekirdekleri ile fındık gibi organik malzemelerin de bulunduğunu belirten Şahoğlu, bu buluntuların yerleşimin ekonomik yapısı ve deniz ticareti hakkında önemli veriler sunduğunu ifade etti.
Şahoğlu, denizde bulunan bazı kapların parçalarının 10 yıldır tamamlanmaya devam ettiğini ifade ederek, "10 yıldır parçaları çıkan kaplarımız var. Denizden çıkarılıyor, arındırılıyor ve uzmanlarımız parçaları birleştiriyor. Bu iş bir arkeoloğun ömrüyle sınırlı değil. Nesiller boyunca devam edecek bir çalışma. Benden önce hocamız Prof. Dr. Hayat Erkanal yürütüyordu, şimdi benim başkanlığımda devam ediyor, benden sonra başka arkadaşlarımız devralacak. Bizim sorumluluğumuz bulduğumuz her şeyi en doğru şekilde saklamak ve belgelemek" dedi.
İzmir Büyükşehir Belediyesi 2026 yılı destek programı kapsamında kent genelindeki 16 arkeolojik kazıya toplam 19 milyon 665 bin 625 lira kaynak sağlıyor.
